Sıvı, Elektrolit ve Replasman

Bu sayfadaki sayılar, aksi belirtilmedikçe erişkin, elektif ve olağan seyirli hasta içindir. Pediatrik değerler ÇOCUK etiketiyle ayrıca işaretlenmiştir. Hesaplayıcılar bir başlangıç noktası verir; tedaviyi klinik tabloya, eğilime ve kurum protokolünüze göre yürütün. Elektrolit düzeltmede en tehlikeli hata hızlı düzeltmedir — özellikle sodyumda.

Vücut Suyu Nerede Duruyor

Verdiğiniz sıvının nereye gideceğini bilmeden hacim tedavisi yapılamaz. Aşağıdaki oranlar vücut ağırlığının yüzdesi olarak verilmiştir.

Toplam vücut suyu (TVS) erişkin erkekte ağırlığın %60'ı. Bunun 2/3'ü hücre içinde, 1/3'ü hücre dışındadır. Hücre dışı suyun da yalnız dörtte biri damar içindedir — yani vücut ağırlığının %5'i.

Grup	TVS (% ağırlık)	Kan hacmi (mL/kg)	Not
Prematüre	%80	90–100	Yüzey alanı büyük, kayıp hızlı
Yenidoğan	%75–80	85–90	İlk günlerde fizyolojik su kaybı olur
Süt çocuğu	%65–70	75–80
Çocuk	%60–65	70–75
Erişkin erkek	%60	70	Referans değer
Erişkin kadın	%50	65	Yağ dokusu oranı daha yüksek
Yaşlı	%45–50	60–65	Kas kütlesi azaldıkça su oranı düşer
Obez	Daha düşük	55–65	Gerçek ağırlıkla hesaplamak su miktarını abartır
Gebe (term)	Artmış	85–100	Plazma hacmi eritrositten çok arttığı için dilüsyonel anemi olağandır

1 Litre Sıvı Verirseniz Damarda Ne Kalır

Bu tablo, hipotansif hastaya neden %5 dekstroz verilmediğini tek bakışta anlatır.

Sıvı	Nereye dağılır	Damar içinde kalan	Bu ne demek
%5 Dekstroz	Glukoz yakıldıktan sonra serbest su; toplam vücut suyuna dağılır	~80 mL	Hacim sıvısı değildir. Hipovolemide işe yaramaz, hiponatremi yapar
%0,45 NaCl	Yarısı serbest su gibi davranır	~150 mL	Serbest su açığını kapatmak için; hacim için değil
İzotonik kristaloid (%0,9 NaCl, Ringer laktat, dengeli solüsyon)	Hücre dışı sıvıya	~200–250 mL	Damar içi hacmi 1 birim artırmak için 3–4 birim vermek gerekir
%3 NaCl (hipertonik)	Hücre dışında kalır, hücreden su çeker	>1000 mL	Verilen hacimden fazla genişleme; bu yüzden küçük hacimler kullanılır
Albümin, kolloid	Damar içinde	~800–1000 mL	Kapiller kaçak varsa (sepsis, yanık) bu üstünlük kaybolur

Kristaloidlerin bileşimi, klorür yükü ve kolloidlerin riskleri ayrıntılı karşılaştırılmıştır. Burada yalnız dağılım davranışı ele alınmıştır.

İdame ve Açık Hesabı

İdame Sıvı Hızı

Holliday–Segar (4–2–1) kuralı ve erişkin günlük gereksinimi birlikte hesaplanır.

Ağırlık (kg)

Hasta

Dehidratasyon Açığı ÇOCUK

Yüzde olarak tahmin edilen kayıptan sıvı açığını verir. Klinik bulgu tablosu aşağıdadır.

Ağırlık (kg)

Dehidratasyon (%)

Osmolalite ve Osmolar Gap

Hesaplanan osmolaliteyi ölçülenle karşılaştırır. Açıklanamayan fark toksik alkol düşündürür. Ölçüm mOsm/kg olduğu için doğru terim osmolal açıktır; yaygın kullanım "osmolar gap" olduğu için o ad da korunmuştur.

Na⁺ (mmol/L)

Glukoz (mg/dL)

Üre (mg/dL)

Bu değer hangisi

Ölçülen osm (isteğe bağlı)

Dehidratasyon Derecesi — Klinik Karşılığı ÇOCUK

Derece	Çocuk	Süt çocuğu	Bulgular	Yaklaşım
Hafif	%3	%5	Mukoza hafif kuru, idrar azalmış, susuzluk	Ağızdan rehidratasyon yeterli olabilir
Orta	%6	%10	Turgor azalmış, taşikardi, göz küresi çökük, fontanel çökük, kapiller dolum 2–3 sn	Damar yolu, açığın yarısı ilk 8 saatte
Ağır	%9	%15	Şok bulguları, kapiller dolum >3 sn, letarji, hipotansiyon (geç bulgu)	10–20 mL/kg izotonik bolus, yanıta göre tekrar

Çocukta hipotansiyon geç bulgudur. Kan basıncı düşene kadar beklemek, kaybın çoktan ağır olduğu anlamına gelir. Kapiller dolum, bilinç durumu ve taşikardi çok daha erken uyarır.

Perioperatif "açlık açığı" artık rutin telafi edilmiyor. Berrak sıvı 2 saate kadar serbest bırakıldığında açık zaten küçüktür; ölçülen kaybı ve idameyi karşılamak yeterlidir. Eski "gece boyu açlık × saatlik idame" yaklaşımı gereksiz sıvı yüklemesine yol açar.

Sodyumda tek kural her şeyden önce gelir: yavaş düzelt. Hiponatremiyi hızlı düzeltmek osmotik demiyelinizasyon sendromuna yol açar; tablo kalıcı ve yıkıcıdır. Hedef 24 saatte en çok 8 mmol/L artıştır.

Hiponatremi — Üç Adımlı Ayırıcı Tanı

Hacim durumuna bakmadan önce osmolalite ölçülür. Bu adım atlanınca gerçek olmayan hiponatremiler gereksiz tedavi edilir.

Adım	Soru	Sonuç
1	Serum osmolalitesi nedir?	Normal (280–295): psödohiponatremi — ağır hiperlipidemi ya da hiperproteinemi. Yüksek (>295): hiperglisemi, mannitol, TUR sıvısı emilimi. Su hücre dışına çekilmiştir. Düşük (<280): gerçek hipotonik hiponatremi — 2. adıma geçin.
2	Hacim durumu nedir?	Hipovolemik · Övolemik · Hipervolemik. Muayene tek başına yetersizdir; idrar sodyumu ve idrar osmolalitesi ekleyin.
3	İdrar osmolalitesi ve idrar Na⁺ nedir?	İdrar osm <100: böbrek suyu atabiliyor — primer polidipsi, düşük solüt alımı. İdrar osm >100: ADH etkisi var — aşağıdaki tabloya bakın.

Hipotonik Hiponatremide Nedenler

Hacim	İdrar Na⁺	Nedenler	Tedavi yönü
Hipovolemik	<20	Kusma, ishal, üçüncü boşluğa kaçış, pankreatit, ileus, yanık, aşırı terleme	İzotonik kristaloidle hacmi düzelt; hacim düzelince ADH baskılanır ve Na hızla yükselebilir — dikkat
Hipovolemik	>40	Tiyazid diüretikler, tuz kaybettiren nefropati, mineralokortikoid yetmezliği, serebral tuz kaybı	Nedeni kaldır, izotonik ver
Övolemik	>30	SIADH (akciğer ve SSS hastalıkları, malignite, ilaçlar: SSRI, karbamazepin, siklofosfamid), hipotiroidi, glukokortikoid yetmezliği, ağrı ve bulantı, ameliyat sonrası ADH artışı	Sıvı kısıtlama; ağır ise hipertonik. İzotonik vermek SIADH'ı kötüleştirebilir
Övolemik	Değişken	Primer polidipsi, bira potomanisi, düşük solüt alımı (idrar osm <100)	Su alımını kıs
Hipervolemik	<20	Kalp yetmezliği, siroz, nefrotik sendrom	Su ve tuz kısıtlama, diüretik; altta yatanı tedavi et
Hipervolemik	>40	Böbrek yetmezliği	Diyaliz gündeme gelir

SIADH ile serebral tuz kaybı karıştırılır ve tedavileri terstir. İkisinde de idrar Na yüksektir. Ayıran bulgu hacim durumudur: SIADH'ta hasta övolemiktir ve sıvı kısıtlanır; serebral tuz kaybında hipovolemiktir ve sıvı ile tuz verilir. Subaraknoid kanama sonrasında sıvı kısıtlamak vazospazmı ağırlaştırabilir.

Düzeltme — Hız Sınırları

Durum	Yaklaşım	Hedef
Ağır belirti nöbet, koma, solunum durması	%3 NaCl 150 mL, 20 dakikada (Avrupa kılavuzu). Sonra sodyum ölçülür; belirti sürüyorsa ve hedef artışa ulaşılmadıysa tekrarlanır. Bazı merkezler 100 mL'yi 10 dakikada verip üç kez tekrarlayan şemayı kullanır; kurumunuzun tek bir protokolünü seçin, iki şemayı karıştırmayın. Amaç tabloyu düzeltmek değil, beyni acilen rahatlatmaktır	İlk saatlerde 4–6 mmol/L artış
Orta belirti bulantı, konfüzyon, baş ağrısı	Nedene yönelik tedavi; gerekirse kontrollü hipertonik	24 saatte ≤ 8 mmol/L
Belirtisiz, kronik	Neden tedavisi. Acele etmeyin — kronik hiponatremide beyin uyum sağlamıştır, asıl tehlike düzeltmenin kendisidir	24 saatte ≤ 8 mmol/L 48 saatte ≤ 18
Aşırı düzelme oldu	Geri alın: %5 dekstroz ile serbest su, gerekirse desmopressin. Erken müdahale demiyelinizasyonu önleyebilir	Hedef banda geri dön

Osmotik demiyelinizasyon riski yüksek olanlar: Na < 105–110 mmol/L, hipokalemi, alkol kullanım bozukluğu, malnütrisyon, ileri karaciğer hastalığı, yaşlılık. Bu hastalarda sınır 24 saatte 8 mmol/L'dir ve bu sınıra uyulsa bile demiyelinizasyon bildirilmiştir. Sodyumu en az 4–6 saatte bir ölçün.

Sodyum Hesaplayıcıları

Glukoza Göre Düzeltilmiş Na⁺

Hiperglisemide sodyum yalancı olarak düşük ölçülür. Gerçek değeri gösterir.

Ölçülen Na⁺ (mmol/L)

Glukoz (mg/dL)

Serbest Su Açığı

Hipernatremide su açığını verir. Düzeltme hızı sınırını da gösterir.

Ağırlık (kg)

Ölçülen Na⁺ (mmol/L)

Cinsiyet / yaş

Sodyum Açığı

Hiponatremide ölçülen değerden hedefe ulaşmak için gereken sodyum miktarı. Bu, sayfadaki tek ölçülmüş elektrolit değerine dayanan açık hesabıdır.

Ağırlık (kg)

Ölçülen Na⁺ (mmol/L)

Hedef Na⁺ (mmol/L)

TVS oranı

1 L Sıvı Na⁺'yı Ne Kadar Değiştirir

Adrogué–Madias. Hangi sıvının ne kadar oynatacağını önceden gösterir.

Ağırlık (kg)

Serum Na⁺ (mmol/L)

Verilecek sıvı

TVS oranı

Hipernatremi

Mekanizma	Nedenler	Ayırt eden
Su alamama	Bilinci kapalı hasta, entübe hasta, yaşlı, bebek, susuzluk hissi kaybı	En sık neden. İdrar konsantre (osm yüksek)
Renal su kaybı	Santral ve nefrojenik diyabetes insipidus, ozmotik diürez (hiperglisemi, mannitol, yüksek protein beslenme)	İdrar dilüe (osm düşük), idrar çıkışı bol
Renal dışı su kaybı	Ateş, terleme, yanık, ishal, takipne, açık karın	İdrar konsantre, idrar Na düşük
Sodyum yüklenmesi	Hipertonik salin, sodyum bikarbonat, yanlış hazırlanmış mama, tuz zehirlenmesi	Hacim genişlemiş, öykü belirleyici

Hipernatremide de hız sınırı vardır. Kronik hipernatremide beyin hücreleri ozmolit biriktirerek uyum sağlamıştır; hızlı düzeltmek beyin ödemi yapar. Sınır: saatte 0,5 mmol/L, günde 10–12 mmol/L. Yalnız gerçekten akut gelişmiş (<48 saat) olgularda daha hızlı düzeltilebilir.

Vücuttaki potasyumun %98'i hücre içindedir. Serum değeri toplam vücut potasyumunun kötü bir göstergesidir — pH, insülin ve katekolaminler değeri dakikalar içinde oynatır. Bu yüzden eğilimi ve klinik tabloyu tek bir ölçüme tercih edin.

Hipokalemi — Ayırıcı Tanı

Mekanizma	Nedenler	İpucu
Hücre içine kayma	Alkaloz, insülin, beta-2 agonist (salbutamol), refeeding sendromu, teofilin, hipotermi, periyodik paralizi	Toplam vücut potasyumu normal olabilir; agresif replasman kayma düzelince hiperkalemi yapar
Renal kayıp	Loop ve tiyazid diüretikler, hiperaldosteronizm, Cushing, renal tübüler asidoz, hipomagnezemi, amfoterisin B, hiperglisemik ozmotik diürez	İdrar K >20 mmol/gün
Gastrointestinal kayıp	İshal, fistül, ileostomi, laksatif kötüye kullanımı, villöz adenom	İdrar K <20. Kusma aslında renal kayıp yapar (alkaloz üzerinden)
Yetersiz alım	Malnütrisyon, anoreksi, uzun süreli K'siz IV sıvı	Tek başına nadiren ağır hipokalemi yapar

Eşlik eden hipomagnezemi düzeltilmezse hipokalemi dirençli kalır. Hipomagnezemi böbrekten potasyum kaybını sürdürür; ne kadar potasyum verirseniz verin değer yükselmez. Dirençli hipokalemide magnezyumu ölçün ve yerine koyun. Aynı durum hipokalsemi için de geçerlidir.

Potasyum Replasmanı — Sınırlar

Yol	En yüksek konsantrasyon	En yüksek hız	Koşul
Ağızdan	—	—	Hasta alabiliyorsa ilk tercih. Daha güvenli ve etkilidir
Periferik damar	40 mmol/L	10 mmol/saat	Daha yoğun karışım ağrı, flebit ve ekstravazasyonda doku hasarı riski taşır
Santral damar	Kuruma göre daha yoğun	20 mmol/saat	Sürekli EKG monitörizasyonu ve yoğun bakım koşulu. Daha hızlısı ancak hayatı tehdit eden aritmide, uzman kararıyla

Konsantre potasyum ampulü asla doğrudan IV itilmez — hızla kardiyak arreste yol açar. Sulandırılmamış potasyum, ilaç hatalarında en sık ölüme yol açan ilaçlardan biridir. Ampulleri hazır karışımlardan ayrı yerde saklayın.

Potasyum Açığı — Kaba Tahmin

Ölçülen potasyumdan toplam vücut açığını büyüklük mertebesi olarak tahmin eder.

Ölçülen K⁺ (mmol/L)

Hedef K⁺ (mmol/L)

Potasyum İnfüzyon Süresi

Verilecek miktar ve yola göre en kısa güvenli süreyi hesaplar.

Verilecek K⁺ (mmol)

Yol

Hiperkalemi — Ayırıcı Tanı

Mekanizma	Nedenler	İpucu
Yalancı (psödo)	Hemoliz, uzun turnike, yumruk sıkma, ağır trombositoz ya da lökositoz, örneğin geç işlenmesi	Önce bunu dışlayın. Klinik uymuyorsa hemolizsiz yeni bir örnekle ya da kan gazı cihazında doğrulayın. EKG bu ayrımı yapmaz
Atılım azalması	Akut ve kronik böbrek yetmezliği, hipoaldosteronizm, Addison	En sık gerçek neden
İlaçlar	ACE inhibitörü, ARB, spironolakton, amilorid, NSAİİ, trimetoprim, heparin, beta bloker, kalsinörin inhibitörleri	Çoklu ilaç kullanan yaşlıda birikerek etki eder
Hücre dışına çıkış	Asidoz, insülin eksikliği, rabdomiyoliz, tümör lizis, ağır hemoliz, yanık, geniş doku hasarı	Kreatin kinaz, LDH, ürik asit, fosfat birlikte yükselir
Dışarıdan yükleme	Aşırı K replasmanı, eski depolanmış kan transfüzyonu, potasyumlu kardiyopleji	Masif transfüzyonda hızlı verilen eski kan riski artırır

Süksinilkolin hiperkalemiyi tetikler — bu bir anestezi sorunudur. Normalde serum K'yı yaklaşık 0,5 mmol/L artırır. Aşağıdaki durumlarda hayatı tehdit eden artış olur ve süksinilkolin verilmemelidir: yanık (24. saatten sonra, yaklaşık 1–2 yıl), üst ya da alt motor nöron hasarı, inme, uzamış immobilizasyon, ağır kas hastalıkları, uzun süreli kritik hastalık polinöropatisi, geniş kas travması ve rabdomiyoliz, ağır karın içi enfeksiyon.

Hiperkaleminin acil tedavi basamakları (kalsiyum ile miyokardı koruma, insülin-glukoz ile hücre içine kaydırma, uzaklaştırma) ayrıntılı yazılıdır. Burada tekrarlanmamıştır ki iki yerde farklı doz durmasın.

Kalsiyum

Kanda üç biçimde bulunur: albümine bağlı (~%40), anyonlara bağlı (~%10) ve iyonize (~%50). Fizyolojik etkiden yalnız iyonize kısım sorumludur.

Total kalsiyum albümine göre düzeltilmelidir — ama düzeltme formülü kritik hastada güvenilmez. Yoğun bakımda, masif transfüzyonda ve kardiyopulmoner baypasta doğrudan iyonize kalsiyum ölçün. Alkaloz iyonize kalsiyumu düşürür: hiperventile edilen hastada total normal görünürken iyonize düşük olabilir.

Düzeltilmiş Kalsiyum

Albümin düşükse total kalsiyum yalancı olarak düşük çıkar.

Birim

Ölçülen Ca

Albümin (g/dL)

Bozukluk	Perioperatif nedenler	Bulgular	Tedavi
Hipokalsemi	Sitrat toksisitesi (masif transfüzyon, aferez), tiroidektomi ve paratiroidektomi sonrası, pankreatit, rabdomiyoliz, hipomagnezemi, D vitamini eksikliği, tümör lizis	Perioral uyuşma, karpopedal spazm, Chvostek ve Trousseau, uzamış QT, laringospazm, miyokard kasılmasında azalma ve hipotansiyon	%10 kalsiyum glukonat 10 mL (2,2 mmol) yavaş IV; ya da %10 kalsiyum klorür 10 mL (6,8 mmol) — klorür üç kat daha güçlüdür, tercihen santral yoldan
Hiperkalsemi	Malignite, primer hiperparatiroidi, immobilizasyon, tiyazid, D vitamini zehirlenmesi	Bulantı, kabızlık, poliüri, dehidratasyon, konfüzyon, kısalmış QT, digoksine duyarlılık artar	Önce izotonik ile hidrasyon; sonra bifosfonat, kalsitonin. Hidrasyon yapılmadan diüretik verilmez

Masif transfüzyonda kalsiyumu unutmak sık ve ölümcül bir hatadır. Kan ürünlerindeki sitrat kalsiyumu bağlar; hızlı transfüzyonda iyonize kalsiyum düşer, miyokard kasılması ve damar tonusu bozulur. Açıklanamayan hipotansiyon ve koagülopatide iyonize kalsiyumu ölçün ve yerine koyun.

Magnezyum

Normal aralık yaklaşık 0,7–1,0 mmol/L (1,7–2,4 mg/dL). Serum değeri toplam vücut magnezyumunu kötü yansıtır; klinik tablo daha değerlidir.

Bozukluk	Nedenler	Bulgular	Tedavi
Hipomagnezemi	Alkol kullanım bozukluğu, malnütrisyon, ishal, diüretik, proton pompası inhibitörü, aminoglikozid, sisplatin, refeeding	Dirençli hipokalemi ve hipokalsemi, tremor, tetani, nöbet, torsades de pointes, atriyal fibrilasyon	Torsades ya da ağır belirti: 2 g MgSO₄ birkaç dakikada. Stabil replasman: 1–2 g (4–8 mmol) en az 15 dakikada, çoğu zaman daha yavaş; toplam açık günler içinde kapatılır. Böbrek yetmezliğinde dozu azalt ve düzeyi izle — magnezyum böbrekten atılır.
Hipermagnezemi	Böbrek yetmezliğinde magnezyumlu antasit ya da laksatif, preeklampside tedavi amaçlı verilen magnezyum	Sırasıyla: derin tendon reflekslerinin kaybı → solunum depresyonu → hipotansiyon ve bradikardi → kardiyak arrest. Kas gevşeticilerin etkisini belirgin uzatır	Magnezyumu kes, IV kalsiyum ile antagonize et, destek ver; gerekirse diyaliz

Preeklampsi hastasında refleks muayenesi bir monitörizasyon yöntemidir. Patella refleksinin kaybı, magnezyum düzeyinin toksik banda girdiğinin ilk uyarısıdır ve solunum depresyonundan önce gelir. Nöromüsküler blokerlerin dozunu azaltın ve etkiyi monitörize edin.

Fosfat

Bozukluk	Nedenler	Neden önemli
Hipofosfatemi	Refeeding sendromu, diyabetik ketoasidoz tedavisi, alkol kullanım bozukluğu, solunumsal alkaloz, fosfat bağlayıcılar, ağır yanık	Ağır düşüşte (<0,3 mmol/L) solunum kaslarında güçsüzlük — ekstübasyon başarısızlığının gözden kaçan nedenidir. Ayrıca hemoliz, rabdomiyoliz, kalp yetmezliği, konfüzyon
Hiperfosfatemi	Böbrek yetmezliği, tümör lizis sendromu, rabdomiyoliz, fosfatlı laksatifler	Kalsiyumu bağlayarak hipokalsemi yapar; doku kalsifikasyonu riski

TUR Sendromu

Prostat ya da mesane rezeksiyonunda irrigasyon sıvısının damar yatağına emilmesiyle gelişir. Anestezistin tanıması gereken bir tablodur; cerrah çoğu zaman fark etmez.

Konu	Ayrıntı
Mekanizma	Açılan venöz sinüslerden hipotonik irrigasyon sıvısı emilir. Sonuç: dilüsyonel hiponatremi ve hipoozmolalite, dolaşım yüklenmesi ve — glisin kullanılıyorsa — glisinin kendi toksisitesi
Riski artıranlar	Uzun rezeksiyon süresi, yüksek asılan irrigasyon torbası, prostat kapsülünün açılması, geniş prostat, açılan venöz sinüs sayısı. Sık anılan "60 dakika" ve "60 cm" birer eşik değildir — tarihsel risk azaltma hedefleridir; güvenli ile tehlikeli arasında sınır çizmezler
Erken bulgular uyanık hastada	Huzursuzluk, baş ağrısı, bulantı, hipertansiyon ve bradikardi, görme bulanıklığı ve geçici körlük (glisine özgü), konfüzyon
Geç bulgular	Hipotansiyon, nöbet, akciğer ödemi, koma, kardiyovasküler kollaps
Yaklaşım	Cerrahı uyar ve işlemi sonlandır. Na ve osmolaliteyi ölç, EKG çek. Belirti varsa hipertonik salinle kontrollü düzeltme; yüklenmede furosemid. Hava yolunu güvene al
Önleme	Mümkünse rejyonal anestezi — uyanık hasta erken belirti verir. Süreyi ve torba yüksekliğini sınırla. Bipolar rezeksiyonda izotonik irrigasyon kullanıldığı için bu risk büyük ölçüde ortadan kalkar

Spinal anestezi altında TUR sendromunun tek belirtisi huzursuzluk olabilir. "Hasta rahatsız, sedasyon verelim" refleksi bu tabloyu maskeler ve tanıyı geciktirir. Uzayan rezeksiyonda huzursuzluk gelişirse önce sodyuma bakın.

Refeeding Sendromu

Uzun süre aç kalmış hastada beslenmeye başlanması, insülin salınımıyla fosfat, potasyum ve magnezyumun hücre içine kaymasına yol açar.

Konu	Ayrıntı
Kimde beklenir NICE ölçütleri	Şunlardan BİRİ yüksek risk sayılır: BKİ < 16 · son 3–6 ayda istemsiz %15'ten fazla kilo kaybı · 10 günden uzun çok az beslenme · beslemeden önce düşük potasyum, fosfat ya da magnezyum. Şunlardan İKİSİ de yüksek risk sayılır: BKİ < 18,5 · son 3–6 ayda %10'dan fazla kilo kaybı · 5 günden uzun çok az beslenme · alkol kötüye kullanımı ya da insülin, kemoterapötik, antasit veya diüretik öyküsü. Ayrıca dikkat: anoreksiya nervoza, uzun süreli kusma, bariatrik cerrahi sonrası, onkoloji ve kronik yoğun bakım hastası.
Ne düşer	Fosfat, potasyum, magnezyum — üçü birden. Ayrıca tiamin tükenir
Sonuç	Aritmi, kalp yetmezliği, solunum kası güçsüzlüğü, nöbet, rabdomiyoliz, Wernicke ensefalopatisi
Önleme	Beslenmeyi düşük enerjiyle başlat ve yavaş artır — yüksek riskte günde 10 kcal/kg civarı başlangıç, 4–7 gün içinde kademeli artış; çok yüksek riskte daha da düşük. Beslemeye başlamadan önce ve ilk 10 gün boyunca tiamin ve B vitamini kompleksi ver. Fosfat, potasyum ve magnezyumu ilk günlerde günlük ölç ve beklemeden yerine koy; replasman için beslenmeyi geciktirme.

Vücut Sıvılarının Bileşimi

Kaybedilen sıvının bileşimi, yerine ne konacağını belirler. Değerler mmol/L cinsinden yaklaşıktır.

Kayıp	Na⁺	K⁺	Cl⁻	HCO₃⁻	Yerine ne konur
Mide (kusma, nazogastrik)	60	10	90	0	İzotonik + potasyum. Hipokloremik metabolik alkaloz yapar
Safra	145	5	100	40	Dengeli solüsyon
Pankreas	140	5	75	100	Dengeli solüsyon; bikarbonat kaybı asidoz yapar
İnce barsak · ileostomi	130	10	110	30	Dengeli solüsyon + potasyum
İshal	60	35	45	45	Potasyumdan zengindir; hiperkloremik asidoz yapar
Ter	50	5	55	0	Ağırlıklı olarak serbest su kaybı; hipernatremi yapar

Sık Yapılan Beş Hata

#	Hata	Doğrusu
1	Hiponatremiyi "düzeltmek" için acele etmek	Kronik hiponatremide asıl tehlike düzeltmenin hızıdır. 24 saatte ≤ 8 mmol/L
2	Dirençli hipokalemide potasyum dozunu artırmak	Önce magnezyumu ölç ve yerine koy; hipomagnezemi sürdükçe hipokalemi dirençli kalır
3	Hipotansif hastaya %5 dekstroz vermek	Verilen 1 litrenin ancak ~80 mL'si damarda kalır; hacim sıvısı değildir
4	Masif transfüzyonda kalsiyumu izlememek	Sitrat iyonize kalsiyumu düşürür; hipotansiyon ve koagülopati yapar
5	Hiperkalemi değerine bakıp EKG çekmemek	Tedavi kararını yalnız değer değil, EKG ve klinik tablo birlikte yönlendirir. Ama tersi doğru değildir: normal EKG hiperkalemiyi dışlamaz — ağır hiperkalemide bile EKG normal olabilir. Psödohiperkalemi de EKG ile dışlanmaz; hemolizsiz yeni bir örnekle ya da kan gazı cihazında doğrulanır

Bu modülün sınırları. Burada verilen değerler erişkin hasta içindir ve yaygın kullanılan aralıkları yansıtır; laboratuvarınızın referans aralığı ve kurumunuzun protokolü farklı olabilir. Pediatrik replasman dozları, gebelikte değişen aralıklar ve böbrek replasman tedavisi altındaki hastanın yönetimi bu sayfanın kapsamı dışındadır. Elektrolit bozukluğu olan hastada tedaviyi tek bir ölçüme değil, eğilime ve klinik tabloya göre yürütün.

Kaynaklar

Konu	Kaynak	Sürüm
Hiponatremi tanı ve tedavisi	Avrupa klinik uygulama kılavuzu — hiponatremi (Eur J Endocrinol) ↗	2014
Düzeltme hızı ve osmotik demiyelinizasyon	Sistematik derleme ve meta-analiz — düzeltme hızı ve ODS riski ↗	2025
Erişkinde intravenöz sıvı tedavisi	NICE CG174 — Intravenous fluid therapy in adults in hospital ↗	CG174
Refeeding sendromu risk ölçütleri	NICE CG32 — Nutrition support for adults ↗	CG32
Hiperkalemi yönetimi	UK Kidney Association — akut hiperkalemi kılavuzu ↗	2023
Osmolalite formülü	Doğrulanmış osmolalite denklemlerinin karşılaştırması ↗	2016

Kaynakların kullanımı. Yukarıdaki belgeler bu sayfadaki eşiklerin ve yaklaşımların dayanağıdır; sayfa onların yerine geçmez. Kılavuzlar güncellenir — bir eşiği klinik kararda kullanmadan önce kaynağın güncel sürümünü kontrol edin. Türkiye'de yürürlükteki kurumsal protokolünüz bu kaynakların önüne geçer.