PACU, Taburculuk ve Erken Postoperatif Komplikasyonlar

PACU, Taburculuk ve Erken Komplikasyonlar

Postanestezi bakım ünitesine güvenli devirden servis veya ev taburculuğuna kadar sistematik yaklaşım. Skorlar karar desteğidir; klinik değerlendirme, kurum protokolü ve sorumlu hekimin kararı yerine geçmez.

PACU bir bekleme alanı değildir Genel anestezi, rejyonal anestezi veya monitörize anestezi bakımından sonra hasta uygun postanestezi bakımı almalıdır. Yoğun bakım gibi eşdeğer düzeyde bir alana doğrudan kabul edilecek hasta için bile nakil boyunca izlem, tedavi ve yapılandırılmış devir sürer.
Derlenmenin Üç Evresi
I
Erken derlenme
Hava yolu, ventilasyon, oksijenasyon, dolaşım, bilinç ve nöromüsküler işlevin stabilizasyonu. PACU'nun temel görevidir.
II
Ev hazırlığı
Ağrı ve bulantının oral tedaviyle yönetilebilmesi, mobilizasyon, cerrahi alan ve sosyal güvenlik koşulları.
III
Geç derlenme
Fizyolojik ve fonksiyonel durumun günler içinde preoperatif düzeye yaklaşması; PACU taburculuğuyla tamamlanmaz.
PACU'ya Girişte İlk Dakikalar
  1. Monitöre bağla ve önce hava yoluna bak: solunum eforu, hava yolu açıklığı, solunum sayısı, SpO₂; riskli hastada ventilasyonu doğrudan değerlendiren yöntem.
  2. Dolaşımı değerlendir: kalp hızı ve ritim, kan basıncı, perfüzyon, aktif kanama, dren ve pansumanlar.
  3. Bilinç ve nöromüsküler işlevi değerlendir: beklenen uyanıklık düzeyi, yeni fokal bulgu, güçsüzlük ve rezidüel blok olasılığı.
  4. Konfor ve güvenliği tamamla: ağrı, bulantı-kusma, sıcaklık, pozisyon, bası alanları, kateter ve bloklu ekstremite.
  5. Başlangıç değerlerini kaydet: ilk anormalliği yalnız “anestezi etkisi” diye etiketleme; eğilimi ve müdahaleye yanıtı izle.
Yapılandırılmış Devir İçeriği
AlanAktarılması gereken bilgiNeden önemli
Hasta ve işlemKimlik, işlem, taraf, aciliyet, önemli komorbidite ve alerjilerYanlış hasta/işlem ve bağlam kaybını önler
AnesteziTeknik, hava yolu, zor ventilasyon/entübasyon, verilen son opioid-sedatif-NMBA ve antagonistlerGecikmiş solunum depresyonu ve rezidüel blok riskini öngörür
İntraoperatif seyirHemodinamik olay, hipoksemi, aritmi, anafilaksi, aspirasyon şüphesi, sıvı-kan dengesi, idrarPACU'daki olayın yeni mi süregelen mi olduğunu gösterir
Cerrahi riskBeklenen kanama, drenler, pansuman, pozisyon hasarı, cerraha haber verme eşikleriErken kanama ve cerrahi komplikasyonu tanımayı hızlandırır
PlanOksijen/PAP, analjezi-PONV planı, laboratuvar/görüntüleme, hedef servis, özel izlem ve iletişim kişisiBelirsiz sorumluluk ve gecikmeyi azaltır
Devir, monitör bağlanmadan önce uzun bir öykü anlatımı değildir Kritik fizyolojik güvenlik sağlandıktan sonra kısa ve yapılandırılmış aktarım yapılır. Devri veren anestezi ekibi, kabul eden ekip sorumluluğu aldığını teyit edene kadar hastadan ayrılmaz.
Asgari Değerlendirme Alanları

Sıklık ve yöntem hastanın durumuna, anesteziye ve yapılan işleme göre belirlenir. Tek bir normal ölçüm, eğilimin yerini tutmaz.

AlanNasıl izlenir?Alarm bulguları
Hava yolu ve ventilasyonHava yolu açıklığı, solunum sayısı/derinliği, efor, göğüs hareketi, oskültasyon; seçilmiş riskli hastada kapnografiStridor, horlama ile obstrüksiyon, paradoksal solunum, apne, azalan solunum sayısı veya bilinç
Oksijenasyonİlk derlenmede kantitatif yöntemle; genellikle sürekli pulse oksimetri ve oksijen gereksiniminin kaydıArtan oksijen gereksinimi, tekrarlayan desatürasyon, siyanoz
DolaşımKan basıncı, kalp hızı/ritmi, periferik perfüzyon; klinik gereksinimde EKGBaşlangıca göre belirgin değişim, semptomatik hipotansiyon/hipertansiyon, yeni aritmi veya iskemi bulgusu
Bilinç ve nörolojiUyanıklık, yönelim, komut, pupiller ve gerektiğinde fokal muayeneBeklenenden geç uyanma, giderek azalan bilinç, yeni fokal defisit, nöbet
Nöromüsküler işlevNMBA kullanılan hastada kantitatif TOF kaydı ve klinik hava yolu güvenliğiÜst hava yolu obstrüksiyonu, zayıf öksürük, sığ solunum, diplopi veya belirgin güçsüzlük
SıcaklıkHipotermi riski, üşüme veya titremede ölçüm; uygun hastada sürekli/tekrarlı<36 °C, dirençli titreme; açıklanamayan hipertermi ve artan ETCO₂ öyküsü
Ağrı ve PONVHasta bildirimi, uygun ölçek, işlev ve sedasyonla birlikte değerlendirmeOrantısız/yeni ağrı, tekrarlayan kusma, sedasyonla birlikte artan opioid gereksinimi
Cerrahi alan ve sıvı dengesiPansuman, dren, kateter, kanama, IV sıvılar ve seçilmiş hastada idrarHızlı dren dolumu, büyüyen hematom, dolaşım bozukluğu, mesane distansiyonu
SpO₂ ventilasyon monitörü değildir İlave oksijen, opioid veya sedatif kaynaklı hipoventilasyonda SpO₂ düşüşünü geciktirebilir. Riskli hastada solunum sayısı ve klinik gözlemle yetinmeyin; ventilasyonu uygun yöntemle değerlendirin. Normal görünen satürasyon, yükselen PaCO₂'yi dışlamaz.
Üst Basamak Bakımı Erken Düşündür
“Ne kadar PACU?” sorusunun tek bir dakika yanıtı yoktur Rutin zorunlu minimum süre yerine, hastanın artık santral sinir sistemi veya kardiyorespiratuvar depresyon açısından artmış risk taşımadığını gösterecek yeterli ve olay-temelli gözlem gerekir. Nalokson veya flumazenil sonrası yeniden sedasyon olasılığı bu gözlem kararına özellikle dahildir.
İki farklı karar, iki farklı amaç Modifiye Aldrete, ağırlıkla Faz I erken fizyolojik derlenmeyi; PADSS/mPADSS ailesi ise günübirlik hastanın eve hazır oluşunu yapılandırır. Birinin puanını ötekinin yerine kullanmak ya da eşik puanı “taburculuk emri” saymak doğru değildir.

Modifiye Aldrete

Beş alan, her biri 0–2 puan. ≥9 sık kullanılan Faz I eşiğidir; yerel protokol ve kırmızı bayraklar önceliklidir.
Puan: — / 10Tüm alanları seçin.

PADSS / mPADSS — 5 alanlı biçim

Günübirlik ev hazırlığını değerlendirir. ≥9 sık kullanılan eştir; kurumun kullandığı sürüm ve ek zorunluluklar doğrulanmalıdır.
Puan: — / 10Tüm alanları seçin.
Skorun bağlama uymadığı durumlar Preoperatif motor kısıtlılık, planlı nöraksiyel/periferik blok, kronik oksijen gereksinimi veya bazal bilişsel bozukluk toplam puanı yanıltabilir. Bu durumda “normal hastaya” göre puanı zorlamak yerine bazal durum, beklenen anestezik etki ve hastaya özgü güvenlik ölçütleri açıkça belgelenir.
Yüksek puan kırmızı bayrağı silemez Yeni göğüs ağrısı, ilerleyen oksijen gereksinimi, tekrarlayan apne, aktif kanama, yeni nörolojik bulgu, kontrolsüz ağrı/kusma veya beklenmeyen cerrahi sorun varsa puan ne olursa olsun taburculuk durdurulur ve neden değerlendirilir.
Faz I → Servis / Faz II Ölçütleri
Günübirlik Ev Taburculuğu
Rutin koşul değildirNe zaman seçilmiş koşul olabilir?
Mutlaka idrar yapmaÜrolojik işlem, yüksek üriner retansiyon riski, belirti/mesane distansiyonu veya kurumsal özel protokol
Mutlaka berrak sıvı içmeOral alımın klinik olarak sınanmasının gerekli olduğu seçilmiş hasta veya işlem
Sabit minimum PACU süresiİlaç/olay/işleme özgü güvenlik gerekçesi varsa; rutin herkese tek süre uygulanmaz
Yetki ve sorumluluk Postanestezi alanından taburculuk tıbbi sorumluluk taşıyan bir karardır. Ölçütleri karşılamanın kim tarafından belgelenebileceği ve son emrin kim tarafından verileceği yerel mevzuat ve kurum politikasıyla tanımlanmalıdır. Skor hesaplayıcısı yetkilendirme oluşturmaz.
Solunum bozukluğunda sıra Yardım çağır → hava yolunu aç ve %100 oksijen ver → ventilasyonu değerlendir/destekle → monitörleri ve devreyi kontrol et → nedeni eşzamanlı ara → düzelmiyorsa erken ileri hava yolu ve üst basamak bakım. Oksijen vermek neden tedavisi değildir.
Başlıca Solunumsal Komplikasyonlar
Tabloİpuçları ve nedenlerİlk yaklaşım
Üst hava yolu obstrüksiyonu
ACİL
Horlama, paradoksal solunum, retraksiyon; dil/yumuşak doku, sekresyon, ödem, hematom, rezidüel sedasyon veya blokPozisyon, çene itme, aspirasyon, hava yolu aracı, CPAP/pozitif basınç; boyun hematomu veya düzelmeyen obstrüksiyonda erken definitif hava yolu
Hipoventilasyon / opioid etkisiAzalan solunum sayısı ve tidal hacim, somnolans, yükselen ETCO₂; opioid, sedatif, hiperkapni, OSA/obeziteUyar, hava yolunu destekle, yardımcı ventilasyon; neden olan ilacı durdur, uygun hastada titre antagonist ve yeniden sedasyon için yeterli izlem
Rezidüel nöromüsküler blokZayıf öksürük, sekresyon temizleyememe, üst hava yolu kollapsı, diplopi/güçsüzlük; klinik testler tek başına dışlatmazKantitatif nöromüsküler değerlendirme, ventilasyon/hava yolu desteği ve kullanılan ajan-derinliğe uygun antagonizma
Laringospazm
ACİL
İnspiratuvar çaba, stridor veya sessiz tam obstrüksiyon; sekresyon/kan, yüzeyel anesteziUyaranı kaldır, yardım, %100 O₂, çene itme ve CPAP; dirençli olguda kurum algoritmasına göre anesteziyi derinleştir/NMBA ve entübasyon
Negatif basınca bağlı pulmoner ödemObstrüksiyon/laringospazm sonrası hipoksemi, pembe köpüklü sekresyon, bilateral infiltrasyonObstrüksiyonu gider, oksijen ve pozitif basınç; ağır olguda entübasyon/PEEP ve üst basamak izlem. Diüretik otomatik ilk tedavi değildir
BronkospazmEkspirasyon uzaması, wheezing veya “sessiz akciğer”, artan hava yolu basıncı; reaktif hava yolu, aspirasyon, anafilaksiOksijen, devre/tüp sorunu dışlama, bronkodilatasyon; hipotansiyon/döküntü eşlik ederse anafilaksiyi düşün
Atelektazi / V-Q uyumsuzluğuÖzellikle obezite, üst abdominal/torasik cerrahi; hipoksemi, bazallerde azalmış sesPozisyon, yeterli analjezi, derin solunum/mobilizasyon; uygun hastada CPAP/PEEP, diğer nedenleri dışla
Aspirasyon, pnömotoraks, emboli
NEDEN ARA
Ani veya açıklanamayan hipoksemi, asimetri, göğüs ağrısı, hipotansiyon; klinik bağlam belirleyicidirABC desteği, yatak başı değerlendirme ve hedefe yönelik görüntüleme/POCUS; instabilitede tanısal süreci tedaviden ayırma
TOF hedefi ameliyathaneden çıkmadan karşılanmalıdır NMBA verilen hastada adductor pollicis düzeyinde kantitatif TOF oranının ≥0,9 olduğunun doğrulanması rezidüel blok riskini azaltır. Baş kaldırma, el sıkma veya tidal hacim gibi klinik testler hafif-orta rezidüel bloğu güvenilir biçimde dışlamaz.
OSA ve Tekrarlayan Solunum Olayı
İlgili acil algoritmalar
Tek bir evrensel kan basıncı eşiği yoktur PACU'daki basınç; preoperatif değer, komorbidite, organ perfüzyonu, belirti, eğilim ve cerrahi bağlamla yorumlanır. Yalnız sayıyı düzeltmek yerine nedeni tedavi edin.
Hipotansiyon: Hızlı Neden Taraması
Neden kümesiİpuçlarıYaklaşım
Kanama / hipovolemiTaşikardi olabilir ama beta bloker/pacing maskeleyebilir; soğuk perifer, dar nabız basıncı, dren/pansuman, düşen HbCerrahi alanı açıp bak, drenleri değerlendir, cerraha erken haber ver; damar yolu, hedefe yönelik sıvı/kan ve kanama kontrolü
VazodilatasyonRezidüel anestezik, nöraksiyel blok, yeniden ısınma; sıcak perifer ve düşük SVR görünümüÖn yük ve blok düzeyini değerlendir; uygun sıvı ve vazopresörü fizyolojiye göre titre et
Pompa / ritim sorunuİskemi, ventrikül disfonksiyonu, hızlı/yavaş aritmi; göğüs ağrısı, pulmoner konjesyon12 derivasyon EKG, elektrolit/kan gazı ve yatak başı kardiyak değerlendirme; nedene yönelik tedavi ve üst basamak
Obstrüktif nedenPulmoner emboli, tamponad, tansiyon pnömotoraks; ani dispne/hipoksemi, boyun venleri, asimetrik solunumABCDE ve POCUS ile hızlı ayrım; instabil olguda yaşam kurtarıcı tedaviyi geciktirme
Dağılımsal şokAnafilaksi veya sepsis; vazopleji, döküntü/bronş spazmı ya da enfeksiyon bulgularıKurumun anafilaksi/sepsis algoritması, erken vazopresör ve kaynak kontrolü yaklaşımı
Hipertansiyon ve Taşikardi
  1. Ölçümü doğrula: manşet boyutu, hareket/titreme artefaktı ve bazal değer.
  2. Sık tetikleyicileri düzelt: ağrı, ajitasyon, hipoksemi, hiperkapni, titreme, dolu mesane, ilaç kesilmesi.
  3. Hedef organ bulgusu ara: göğüs ağrısı, nörolojik bulgu, pulmoner ödem, iskemi/aritmi.
  4. İlaç gerekiyorsa eşlik eden kalp hızı, ventrikül işlevi ve komorbiditeye göre kısa etkili ve titre edilebilir ajan seç.
Kanama ve Cerrahi Komplikasyon
“Anesteziye bağlı hipotansiyon” bir son tanı değildir PACU'da yeni hipotansiyon geliştiğinde özellikle kanama, miyokard iskemisi/disfonksiyonu, anafilaksi, sepsis ve obstrüktif şok nedenleri aktif olarak dışlanmadan etiketi kapatmayın.
Gecikmiş Uyanma
KümeÖrneklerKontrol
İlaçVolatil ajan, propofol, opioid, benzodiazepin, ilaç etkileşimi veya birikimSon dozlar, süre, organ yetmezliği, pupiller, solunum ve gerekirse seçici antagonizma
Ventilasyon / metabolikHiperkapni, hipoksemi, hipoglisemi, elektrolit/asit-baz bozukluğu, hipotermiKapnografi/kan gazı, glukoz, sıcaklık ve hedefe yönelik laboratuvar
Nörolojikİnme, intrakraniyal kanama, nöbet/nonkonvülzif statusFokal muayene, pupiller, beklenmeyen asimetri; gecikmeden görüntüleme/uzman değerlendirmesi
NöromüskülerUyanık fakat hareket/ventilasyon yetersiz; rezidüel blok veya nadir uzamış paraliziKantitatif TOF; sedasyon sanıp beklememe
Önce ABC ve glukoz “Biraz daha uyusun” demeden önce oksijenasyon, ventilasyon, dolaşım, sıcaklık ve yatak başı glukoz değerlendirilir. Beklenen farmakolojik süreyi aşan veya kötüleşen bilinç bozukluğu yapısal nörolojik neden dışlanana kadar benign kabul edilmez.
Ağrı ve PONV
Hipotermi ve Titreme
Ajitasyon ve Postoperatif Deliryum
Nöraksiyel ve Periferik Blok Sonrası
DurumGüvenlik noktası
Yüksek/yükselen nöraksiyel blokHipotansiyon, bradikardi, üst ekstremite güçsüzlüğü veya solunum bozukluğunda ABC desteği ve erken ileri hava yolu hazırlığı
Motor/duyu bloğuServisin güvenli kabul sınırı ve mobilizasyon desteği tanımlı olmalı; düşme ve bası/ısı hasarını önle
Üriner retansiyonSemptom ve risk varsa mesane taraması; her hastada idrar yapmayı rutin taburculuk koşulu yapma
Nöraksiyel hematom alarmıYeni/progresif motor güçsüzlük, şiddetli sırt ağrısı, duyu değişikliği ve mesane/bağırsak disfonksiyonunda acil değerlendirme
Evde periferik blokEkstremiteyi travma/ısıdan koruma, yük verme ve askı talimatı, beklenen blok süresi ve geri başvuru belirtileri yazılı verilir
Özel Risk Grupları
İlgili modüller
Taburculuğu durduran ortak kırmızı bayraklar Yeni veya ilerleyen hava yolu/solunum sorunu; tekrarlayan apne; açıklanamayan hemodinamik instabilite; aktif kanama; yeni nörolojik bulgu; beklenmeyen bilinç bozukluğu; kontrolsüz ağrı veya kusma; ilerleyen blok; hedef birimin sağlayamayacağı izlem ya da tedavi gereksinimi.
Başlıca dayanaklar ve sınırlar.
1. American Society of Anesthesiologists. Standards for Postanesthesia Care; son değişiklik 23 Ekim 2024.
2. Apfelbaum JL, Silverstein JH, Chung FF, ve ark. Practice Guidelines for Postanesthetic Care. Anesthesiology. 2013;118:291–307.
3. Aldrete JA. The post-anesthesia recovery score revisited. J Clin Anesth. 1995;7:89–91.
4. Chung F, Chan VWS, Ong D. A post-anesthetic discharge scoring system for home readiness after ambulatory surgery. J Clin Anesth. 1995;7:500–506.
5. Thilen SR, Weigel WA, Todd MM, ve ark. 2023 ASA Practice Guidelines for Monitoring and Antagonism of Neuromuscular Blockade. Anesthesiology. 2023;138:13–41.
6. Gan TJ, Belani KG, Bergese S, ve ark. Fourth Consensus Guidelines for the Management of Postoperative Nausea and Vomiting. Anesth Analg. 2020;131:411–448.
7. Aldecoa C, Bettelli G, Bilotta F, ve ark. ESAIC guideline update on postoperative delirium. Eur J Anaesthesiol. 2024;41:81–108.
8. American Society of Anesthesiologists. Practice Guidelines for the Perioperative Management of Patients with Obstructive Sleep Apnea. Anesthesiology. 2014;120:268–286.
Skorların farklı kurumlarda değiştirilmiş sürümleri bulunabilir. Buradaki eşikler, özgün/sık kullanılan biçimleri öğretmek içindir; yerel form, mevzuat ve klinik karar önceliklidir. İlaç dozları kurum algoritmaları ve hasta özellikleri arasında değişebildiği için komplikasyon tablolarında bilinçli olarak sabit doz verilmemiştir.