PACU, Taburculuk ve Erken Postoperatif Komplikasyonlar
PACU, Taburculuk ve Erken Komplikasyonlar
Postanestezi bakım ünitesine güvenli devirden servis veya ev taburculuğuna
kadar sistematik yaklaşım. Skorlar karar desteğidir; klinik değerlendirme, kurum protokolü ve
sorumlu hekimin kararı yerine geçmez.
PACU bir bekleme alanı değildir
Genel anestezi, rejyonal anestezi veya monitörize anestezi bakımından sonra hasta uygun
postanestezi bakımı almalıdır. Yoğun bakım gibi eşdeğer düzeyde bir alana doğrudan kabul
edilecek hasta için bile nakil boyunca izlem, tedavi ve yapılandırılmış devir sürer.
Derlenmenin Üç Evresi
I
Erken derlenme
Hava yolu, ventilasyon, oksijenasyon, dolaşım, bilinç ve nöromüsküler işlevin stabilizasyonu. PACU'nun temel görevidir.
II
Ev hazırlığı
Ağrı ve bulantının oral tedaviyle yönetilebilmesi, mobilizasyon, cerrahi alan ve sosyal güvenlik koşulları.
III
Geç derlenme
Fizyolojik ve fonksiyonel durumun günler içinde preoperatif düzeye yaklaşması; PACU taburculuğuyla tamamlanmaz.
PACU'ya Girişte İlk Dakikalar
Monitöre bağla ve önce hava yoluna bak: solunum eforu, hava yolu açıklığı, solunum sayısı, SpO₂; riskli hastada ventilasyonu doğrudan değerlendiren yöntem.
Dolaşımı değerlendir: kalp hızı ve ritim, kan basıncı, perfüzyon, aktif kanama, dren ve pansumanlar.
Bilinç ve nöromüsküler işlevi değerlendir: beklenen uyanıklık düzeyi, yeni fokal bulgu, güçsüzlük ve rezidüel blok olasılığı.
Konfor ve güvenliği tamamla: ağrı, bulantı-kusma, sıcaklık, pozisyon, bası alanları, kateter ve bloklu ekstremite.
Başlangıç değerlerini kaydet: ilk anormalliği yalnız “anestezi etkisi” diye etiketleme; eğilimi ve müdahaleye yanıtı izle.
Yapılandırılmış Devir İçeriği
Alan
Aktarılması gereken bilgi
Neden önemli
Hasta ve işlem
Kimlik, işlem, taraf, aciliyet, önemli komorbidite ve alerjiler
Yanlış hasta/işlem ve bağlam kaybını önler
Anestezi
Teknik, hava yolu, zor ventilasyon/entübasyon, verilen son opioid-sedatif-NMBA ve antagonistler
Gecikmiş solunum depresyonu ve rezidüel blok riskini öngörür
PACU'daki olayın yeni mi süregelen mi olduğunu gösterir
Cerrahi risk
Beklenen kanama, drenler, pansuman, pozisyon hasarı, cerraha haber verme eşikleri
Erken kanama ve cerrahi komplikasyonu tanımayı hızlandırır
Plan
Oksijen/PAP, analjezi-PONV planı, laboratuvar/görüntüleme, hedef servis, özel izlem ve iletişim kişisi
Belirsiz sorumluluk ve gecikmeyi azaltır
Devir, monitör bağlanmadan önce uzun bir öykü anlatımı değildir
Kritik fizyolojik güvenlik sağlandıktan sonra kısa ve yapılandırılmış aktarım yapılır. Devri veren
anestezi ekibi, kabul eden ekip sorumluluğu aldığını teyit edene kadar hastadan ayrılmaz.
Asgari Değerlendirme Alanları
Sıklık ve yöntem hastanın durumuna, anesteziye ve yapılan işleme göre belirlenir. Tek bir normal ölçüm, eğilimin yerini tutmaz.
Alan
Nasıl izlenir?
Alarm bulguları
Hava yolu ve ventilasyon
Hava yolu açıklığı, solunum sayısı/derinliği, efor, göğüs hareketi, oskültasyon; seçilmiş riskli hastada kapnografi
Stridor, horlama ile obstrüksiyon, paradoksal solunum, apne, azalan solunum sayısı veya bilinç
Oksijenasyon
İlk derlenmede kantitatif yöntemle; genellikle sürekli pulse oksimetri ve oksijen gereksiniminin kaydı
Artan oksijen gereksinimi, tekrarlayan desatürasyon, siyanoz
Dolaşım
Kan basıncı, kalp hızı/ritmi, periferik perfüzyon; klinik gereksinimde EKG
Başlangıca göre belirgin değişim, semptomatik hipotansiyon/hipertansiyon, yeni aritmi veya iskemi bulgusu
Bilinç ve nöroloji
Uyanıklık, yönelim, komut, pupiller ve gerektiğinde fokal muayene
Beklenenden geç uyanma, giderek azalan bilinç, yeni fokal defisit, nöbet
Nöromüsküler işlev
NMBA kullanılan hastada kantitatif TOF kaydı ve klinik hava yolu güvenliği
Üst hava yolu obstrüksiyonu, zayıf öksürük, sığ solunum, diplopi veya belirgin güçsüzlük
Sıcaklık
Hipotermi riski, üşüme veya titremede ölçüm; uygun hastada sürekli/tekrarlı
<36 °C, dirençli titreme; açıklanamayan hipertermi ve artan ETCO₂ öyküsü
Ağrı ve PONV
Hasta bildirimi, uygun ölçek, işlev ve sedasyonla birlikte değerlendirme
Orantısız/yeni ağrı, tekrarlayan kusma, sedasyonla birlikte artan opioid gereksinimi
Cerrahi alan ve sıvı dengesi
Pansuman, dren, kateter, kanama, IV sıvılar ve seçilmiş hastada idrar
Hızlı dren dolumu, büyüyen hematom, dolaşım bozukluğu, mesane distansiyonu
SpO₂ ventilasyon monitörü değildir
İlave oksijen, opioid veya sedatif kaynaklı hipoventilasyonda SpO₂ düşüşünü geciktirebilir.
Riskli hastada solunum sayısı ve klinik gözlemle yetinmeyin; ventilasyonu uygun yöntemle
değerlendirin. Normal görünen satürasyon, yükselen PaCO₂'yi dışlamaz.
Üst Basamak Bakımı Erken Düşündür
Tekrarlayan apne, hava yolu müdahalesi veya ilerleyen oksijen/ventilasyon desteği gereksinimi
İnvaziv destek ya da tekrarlayan vazopresör gerektiren hemodinamik instabilite
Devam eden kanama, masif transfüzyon gereksinimi veya acil yeniden cerrahi olasılığı
Yeni nörolojik defisit, nöbet, açıklanamayan bilinç bozukluğu
Kontrol edilemeyen ağrı/PONV veya servis düzeyinde güvenle sürdürülemeyen tedavi
Malign hipertermi, anafilaksi, aspirasyon, LAST gibi uzamış izlem gerektiren perioperatif olay
“Ne kadar PACU?” sorusunun tek bir dakika yanıtı yoktur
Rutin zorunlu minimum süre yerine, hastanın artık santral sinir sistemi veya kardiyorespiratuvar
depresyon açısından artmış risk taşımadığını gösterecek yeterli ve olay-temelli gözlem gerekir.
Nalokson veya flumazenil sonrası yeniden sedasyon olasılığı bu gözlem kararına özellikle dahildir.
İki farklı karar, iki farklı amaç
Modifiye Aldrete, ağırlıkla Faz I erken fizyolojik derlenmeyi; PADSS/mPADSS ailesi ise
günübirlik hastanın eve hazır oluşunu yapılandırır. Birinin puanını ötekinin yerine
kullanmak ya da eşik puanı “taburculuk emri” saymak doğru değildir.
Modifiye Aldrete
Beş alan, her biri 0–2 puan. ≥9 sık kullanılan Faz I eşiğidir; yerel protokol ve kırmızı bayraklar önceliklidir.
Puan: — / 10Tüm alanları seçin.
PADSS / mPADSS — 5 alanlı biçim
Günübirlik ev hazırlığını değerlendirir. ≥9 sık kullanılan eştir; kurumun kullandığı sürüm ve ek zorunluluklar doğrulanmalıdır.
Puan: — / 10Tüm alanları seçin.
Skorun bağlama uymadığı durumlar
Preoperatif motor kısıtlılık, planlı nöraksiyel/periferik blok, kronik oksijen gereksinimi veya
bazal bilişsel bozukluk toplam puanı yanıltabilir. Bu durumda “normal hastaya” göre puanı
zorlamak yerine bazal durum, beklenen anestezik etki ve hastaya özgü güvenlik ölçütleri açıkça
belgelenir.
Yüksek puan kırmızı bayrağı silemez
Yeni göğüs ağrısı, ilerleyen oksijen gereksinimi, tekrarlayan apne, aktif kanama, yeni nörolojik
bulgu, kontrolsüz ağrı/kusma veya beklenmeyen cerrahi sorun varsa puan ne olursa olsun taburculuk
durdurulur ve neden değerlendirilir.
Faz I → Servis / Faz II Ölçütleri
Hava yolu açık; ventilasyon ve oksijenasyon hastaya uygun, sürdürülebilir düzeyde
Dolaşım stabil; açıklanamayan yeni aritmi, iskemi veya aktif kanama yok
Bilinç beklenen düzeyde; yeni nörolojik defisit yok
Rezidüel nöromüsküler blok kuşkusu yok; nöraksiyel/periferik blok için güvenli izlem ve mobilizasyon planı var
Ağrı, bulantı-kusma, sıcaklık ve titreme hedef serviste yönetilebilir
Cerrahi alan, drenler, kateterler ve özel istemler değerlendirilmiş ve belgelenmiş
Hedef birim hastanın gereken monitörizasyon ve tedavi düzeyini sağlayabiliyor
Günübirlik Ev Taburculuğu
Erken fizyolojik derlenme tamamlanmış; hasta bazal ya da güvenli işlev düzeyinde
Ağrı ve bulantı-kusma evde uygulanabilir planla kabul edilebilir düzeyde
Kanama minimal/beklenen; oral ilaç, yara ve bloklu ekstremite talimatları anlaşılmış
Yazılı-sözlü uyarı bulguları, iletişim numarası ve ne zaman acile başvuracağı verilmiş
Sorumlu yetişkin refakatçi ve güvenli ulaşım düzenlenmiş
Araç/makine kullanma, alkol, önemli kararlar ve yalnız kalma için kurumun belirlediği kısıtlamalar açıklanmış
Rutin koşul değildir
Ne zaman seçilmiş koşul olabilir?
Mutlaka idrar yapma
Ürolojik işlem, yüksek üriner retansiyon riski, belirti/mesane distansiyonu veya kurumsal özel protokol
Mutlaka berrak sıvı içme
Oral alımın klinik olarak sınanmasının gerekli olduğu seçilmiş hasta veya işlem
Sabit minimum PACU süresi
İlaç/olay/işleme özgü güvenlik gerekçesi varsa; rutin herkese tek süre uygulanmaz
Yetki ve sorumluluk
Postanestezi alanından taburculuk tıbbi sorumluluk taşıyan bir karardır. Ölçütleri karşılamanın
kim tarafından belgelenebileceği ve son emrin kim tarafından verileceği yerel mevzuat ve kurum
politikasıyla tanımlanmalıdır. Skor hesaplayıcısı yetkilendirme oluşturmaz.
Solunum bozukluğunda sıra
Yardım çağır → hava yolunu aç ve %100 oksijen ver → ventilasyonu değerlendir/destekle → monitörleri
ve devreyi kontrol et → nedeni eşzamanlı ara → düzelmiyorsa erken ileri hava yolu ve üst basamak bakım.
Oksijen vermek neden tedavisi değildir.
Pozisyon, çene itme, aspirasyon, hava yolu aracı, CPAP/pozitif basınç; boyun hematomu veya düzelmeyen obstrüksiyonda erken definitif hava yolu
Hipoventilasyon / opioid etkisi
Azalan solunum sayısı ve tidal hacim, somnolans, yükselen ETCO₂; opioid, sedatif, hiperkapni, OSA/obezite
Uyar, hava yolunu destekle, yardımcı ventilasyon; neden olan ilacı durdur, uygun hastada titre antagonist ve yeniden sedasyon için yeterli izlem
Rezidüel nöromüsküler blok
Zayıf öksürük, sekresyon temizleyememe, üst hava yolu kollapsı, diplopi/güçsüzlük; klinik testler tek başına dışlatmaz
Kantitatif nöromüsküler değerlendirme, ventilasyon/hava yolu desteği ve kullanılan ajan-derinliğe uygun antagonizma
Laringospazm ACİL
İnspiratuvar çaba, stridor veya sessiz tam obstrüksiyon; sekresyon/kan, yüzeyel anestezi
Uyaranı kaldır, yardım, %100 O₂, çene itme ve CPAP; dirençli olguda kurum algoritmasına göre anesteziyi derinleştir/NMBA ve entübasyon
Negatif basınca bağlı pulmoner ödem
Obstrüksiyon/laringospazm sonrası hipoksemi, pembe köpüklü sekresyon, bilateral infiltrasyon
Obstrüksiyonu gider, oksijen ve pozitif basınç; ağır olguda entübasyon/PEEP ve üst basamak izlem. Diüretik otomatik ilk tedavi değildir
Bronkospazm
Ekspirasyon uzaması, wheezing veya “sessiz akciğer”, artan hava yolu basıncı; reaktif hava yolu, aspirasyon, anafilaksi
Oksijen, devre/tüp sorunu dışlama, bronkodilatasyon; hipotansiyon/döküntü eşlik ederse anafilaksiyi düşün
Atelektazi / V-Q uyumsuzluğu
Özellikle obezite, üst abdominal/torasik cerrahi; hipoksemi, bazallerde azalmış ses
Pozisyon, yeterli analjezi, derin solunum/mobilizasyon; uygun hastada CPAP/PEEP, diğer nedenleri dışla
Aspirasyon, pnömotoraks, emboli NEDEN ARA
Ani veya açıklanamayan hipoksemi, asimetri, göğüs ağrısı, hipotansiyon; klinik bağlam belirleyicidir
ABC desteği, yatak başı değerlendirme ve hedefe yönelik görüntüleme/POCUS; instabilitede tanısal süreci tedaviden ayırma
TOF hedefi ameliyathaneden çıkmadan karşılanmalıdır
NMBA verilen hastada adductor pollicis düzeyinde kantitatif TOF oranının ≥0,9 olduğunun
doğrulanması rezidüel blok riskini azaltır. Baş kaldırma, el sıkma veya tidal hacim gibi klinik
testler hafif-orta rezidüel bloğu güvenilir biçimde dışlamaz.
OSA ve Tekrarlayan Solunum Olayı
Tekrarlayan obstrüksiyon veya hipoksemi, “skor iyi” olsa bile taburculuğu durdurur.
Uygun hastada kendi PAP tedavisine yeniden başlanır; opioid-sedatif yükü azaltılır.
Artmış OSA riski süren hasta monitörsüz alana gönderilmez. Gereken izlem düzeyi, uyarılmamış durumda ve mümkünse uykuda gözlenen solunumla birlikte değerlendirilir.
İlave oksijen gerekli olabilir; ancak apne/hipoventilasyonu maskeleyebileceği için ventilasyon izlemi unutulmaz.
İlgili acil algoritmalar
Tek bir evrensel kan basıncı eşiği yoktur
PACU'daki basınç; preoperatif değer, komorbidite, organ perfüzyonu, belirti, eğilim ve cerrahi
bağlamla yorumlanır. Yalnız sayıyı düzeltmek yerine nedeni tedavi edin.
Hipotansiyon: Hızlı Neden Taraması
Neden kümesi
İpuçları
Yaklaşım
Kanama / hipovolemi
Taşikardi olabilir ama beta bloker/pacing maskeleyebilir; soğuk perifer, dar nabız basıncı, dren/pansuman, düşen Hb
Cerrahi alanı açıp bak, drenleri değerlendir, cerraha erken haber ver; damar yolu, hedefe yönelik sıvı/kan ve kanama kontrolü
Vazodilatasyon
Rezidüel anestezik, nöraksiyel blok, yeniden ısınma; sıcak perifer ve düşük SVR görünümü
Ön yük ve blok düzeyini değerlendir; uygun sıvı ve vazopresörü fizyolojiye göre titre et
12 derivasyon EKG, elektrolit/kan gazı ve yatak başı kardiyak değerlendirme; nedene yönelik tedavi ve üst basamak
Obstrüktif neden
Pulmoner emboli, tamponad, tansiyon pnömotoraks; ani dispne/hipoksemi, boyun venleri, asimetrik solunum
ABCDE ve POCUS ile hızlı ayrım; instabil olguda yaşam kurtarıcı tedaviyi geciktirme
Dağılımsal şok
Anafilaksi veya sepsis; vazopleji, döküntü/bronş spazmı ya da enfeksiyon bulguları
Kurumun anafilaksi/sepsis algoritması, erken vazopresör ve kaynak kontrolü yaklaşımı
Hipertansiyon ve Taşikardi
Ölçümü doğrula: manşet boyutu, hareket/titreme artefaktı ve bazal değer.
Sık tetikleyicileri düzelt: ağrı, ajitasyon, hipoksemi, hiperkapni, titreme, dolu mesane, ilaç kesilmesi.
Hedef organ bulgusu ara: göğüs ağrısı, nörolojik bulgu, pulmoner ödem, iskemi/aritmi.
İlaç gerekiyorsa eşlik eden kalp hızı, ventrikül işlevi ve komorbiditeye göre kısa etkili ve titre edilebilir ajan seç.
Kanama ve Cerrahi Komplikasyon
Dren “çalışıyor” diye kanama dışlanmaz: tıkanmış dren ve iç kanama sessiz olabilir.
Boyun cerrahisi sonrası büyüyen hematom hava yolu acilidir; oksijen satürasyonunun düşmesini beklemeyin.
Şiddetlenen veya işlemle orantısız ağrı; kompartman sendromu, iskemi, anastomoz sorunu ya da kanamanın ilk bulgusu olabilir.
Hipotermi, asidoz, hipokalsemi ve koagülopati kanamayı sürdürür; eşzamanlı düzeltilir.
Yeniden ameliyat olasılığı varsa cerrah, kan bankası ve ameliyathane erken uyarılır.
“Anesteziye bağlı hipotansiyon” bir son tanı değildir
PACU'da yeni hipotansiyon geliştiğinde özellikle kanama, miyokard iskemisi/disfonksiyonu,
anafilaksi, sepsis ve obstrüktif şok nedenleri aktif olarak dışlanmadan etiketi kapatmayın.
Gecikmiş Uyanma
Küme
Örnekler
Kontrol
İlaç
Volatil ajan, propofol, opioid, benzodiazepin, ilaç etkileşimi veya birikim
Son dozlar, süre, organ yetmezliği, pupiller, solunum ve gerekirse seçici antagonizma
Uyanık fakat hareket/ventilasyon yetersiz; rezidüel blok veya nadir uzamış paralizi
Kantitatif TOF; sedasyon sanıp beklememe
Önce ABC ve glukoz
“Biraz daha uyusun” demeden önce oksijenasyon, ventilasyon, dolaşım, sıcaklık ve yatak başı
glukoz değerlendirilir. Beklenen farmakolojik süreyi aşan veya kötüleşen bilinç bozukluğu
yapısal nörolojik neden dışlanana kadar benign kabul edilmez.
Ağrı ve PONV
Ağrı puanı; sedasyon, solunum, işlev ve hastanın kabul edilebilir hedefiyle birlikte yorumlanır. Şiddetli/yeni nitelikte ağrı cerrahi neden açısından yeniden değerlendirilir.
Opioid eklemeden önce cerrahi sorun, dolu mesane, pozisyon, turnike ve blok başarısızlığı gibi düzeltilebilir nedenleri ara; multimodal planı sürdür.
PONV'de hipotansiyon, opioid yükü, yutulmuş kan, gastrik distansiyon veya obstrüksiyon gibi nedenleri değerlendir.
Profilaksiye rağmen ilk 6 saat içinde PONV gelişirse kurtarma tedavisini mümkünse profilakside kullanılmamış farklı bir antiemetik sınıftan seç.
Kontrolsüz kusma; aspirasyon, dehidratasyon, elektrolit bozukluğu ve cerrahi komplikasyon riskidir, ev taburculuğunu durdurur.
Hipotermi ve Titreme
İstenmeyen perioperatif hipotermi genellikle çekirdek sıcaklığın <36 °C olmasıdır. Uygun yöntemle sıcaklığı ölç, maruziyeti azalt ve aktif ısıt.
Titreme ağrı ve anksiyeteyle de görülebilir; hipoksemi/hiperkapni ve ateş ayırıcı tanıdadır.
Hipotermi; rahatsızlık, kanama/koagülasyon bozukluğu, kardiyak yük ve uzamış derlenmeyle ilişkilidir.
Açıklanamayan hipertermi, rijidite, artan CO₂ üretimi veya taşikardi varsa malign hipertermi gibi hipermetabolik tabloları dışla.
Ajitasyon ve Postoperatif Deliryum
Önce hipoksemi, hiperkapni, hipotansiyon, hipoglisemi, ağrı, üriner retansiyon ve ilaç etkisi gibi nedenleri düzelt.
Ajitasyon yalnız deliryum değildir; hipoksik hasta, mesanesi dolu hasta veya inme hastası “huzursuz” görünebilir.
Yaşlı/riskli erişkinde PACU'dan başlayarak doğrulanmış bir araçla tarama yapılması hipoaktif deliryumu yakalamaya yardım eder.
Yeniden yönlendirme, gözlük/işitme cihazı, uyku-uyanıklık düzeni, erken mobilizasyon ve gereksiz sedatiflerden kaçınma çok bileşenli yaklaşımın parçalarıdır.
Nöraksiyel ve Periferik Blok Sonrası
Durum
Güvenlik noktası
Yüksek/yükselen nöraksiyel blok
Hipotansiyon, bradikardi, üst ekstremite güçsüzlüğü veya solunum bozukluğunda ABC desteği ve erken ileri hava yolu hazırlığı
Motor/duyu bloğu
Servisin güvenli kabul sınırı ve mobilizasyon desteği tanımlı olmalı; düşme ve bası/ısı hasarını önle
Üriner retansiyon
Semptom ve risk varsa mesane taraması; her hastada idrar yapmayı rutin taburculuk koşulu yapma
Nöraksiyel hematom alarmı
Yeni/progresif motor güçsüzlük, şiddetli sırt ağrısı, duyu değişikliği ve mesane/bağırsak disfonksiyonunda acil değerlendirme
Evde periferik blok
Ekstremiteyi travma/ısıdan koruma, yük verme ve askı talimatı, beklenen blok süresi ve geri başvuru belirtileri yazılı verilir
Özel Risk Grupları
Çocuk: yaşa uygun ağrı/derlenme ölçeği, ebeveyn eğitimi; prematürite öykülü infantta postoperatif apne riski için yaş ve komorbiditeye dayalı kurum protokolü.
Yaşlı/kırılgan: hipoaktif deliryum, ilaç duyarlılığı, hipotermi ve fonksiyon kaybı; “sessiz” klinik kötüleşmeye dikkat.
OSA/obezite: uykuda obstrüksiyon, opioid duyarlılığı ve oksijen altında maskelenen hipoventilasyon.
Ambulatuvar hasta: tıbbi ölçütler kadar refakatçi, ulaşım, ev desteği ve talimatları anlayabilme de taburculuğun parçasıdır.
İlgili modüller
Taburculuğu durduran ortak kırmızı bayraklar
Yeni veya ilerleyen hava yolu/solunum sorunu; tekrarlayan apne; açıklanamayan hemodinamik
instabilite; aktif kanama; yeni nörolojik bulgu; beklenmeyen bilinç bozukluğu; kontrolsüz ağrı
veya kusma; ilerleyen blok; hedef birimin sağlayamayacağı izlem ya da tedavi gereksinimi.