Preoperatif Değerlendirme

ASA Fiziksel Durum Sınıflaması

ASA sınıfı bir risk skoru değildir — hastanın sistemik hastalık yükünü tanımlar. Cerrahi riski tek başına öngörmez; cerrahinin büyüklüğü ve aciliyeti ile birlikte değerlendirilir.

Sınıf	Tanım	Örnek
ASA I	Sağlıklı	Sigara içmeyen, alkol kullanmayan veya minimal kullanan sağlıklı kişi
ASA II	Hafif sistemik hastalık, işlevsel kısıtlama yok	Kontrollü hipertansiyon veya diyabet, sigara, gebelik, VKİ 30–<40
ASA III	Ağır sistemik hastalık, işlevsel kısıtlama var	Kontrolsüz diyabet/HT, KOAH, VKİ ≥40, düzenli diyaliz, 3 aydan eski Mİ/inme/stent
ASA IV	Yaşamı sürekli tehdit eden ağır hastalık	Son 3 ay içinde Mİ/inme veya koroner stent, süregelen iskemi, ağır kapak hastalığı, EF belirgin düşük, sepsis, DİK
ASA V	Ameliyat olmazsa yaşaması beklenmeyen hasta	Rüptüre anevrizma, kitle etkili kafa içi kanama, iskemik bağırsakta çoklu organ yetmezliği
ASA VI	Beyin ölümü ilan edilmiş; organları donasyon amacıyla çıkarılacak hasta	—

Sık yapılan iki hata 1) "E" eki unutuluyor. Acil ameliyatlarda sınıfın sonuna E eklenir (ASA IIE). Acillik, gecikmenin organ ya da yaşam kaybı riskini artırdığı durumdur — "bugün ameliyat olacak" demek değildir.

2) Gebelik ASA II'dir. Sağlıklı gebe ASA I değildir; fizyolojik değişiklikler nedeniyle en az II kabul edilir.

Değerlendirmenin Omurgası

Tetkikten önce öykü, odaklı muayene, cerrahinin özellikleri ve hastanın hedefleri birlikte değerlendirilir.

Cerrahi ve zamanlama: girişimin endikasyonu; acil, zaman duyarlı veya elektif oluşu; beklenen kanama, sıvı kayması, pozisyon, ağrı ve postoperatif bakım gereksinimi.
Önceki anestezi öyküsü: zor entübasyon, uyanma sorunu, ağır bulantı, malign hipertermi şüphesi, ailede anestezi sonrası ölüm veya uzamış uyanma. Eski anestezi kayıtlarına bakın — muayene bulgularından daha değerlidir.
Hastalıklar ve güncel durum: kardiyak, solunumsal, renal, hepatik, endokrin, nörolojik ve enfeksiyöz sorunlar; yeni yakınmalar, yakın dönem hastane yatışı ve gebelik olasılığı.
İlaçlar ve maruziyetler: reçeteli/reçetesiz ilaçlar, antitrombotikler, insülin ve pompalar, GLP-1/GIP ilaçları, bitkisel ürünler, alerjiler; tütün, alkol ve diğer maddeler.
İşlevsel rezerv: mümkünse yapılandırılmış DASI; ayrıca frailty, biliş/deliryum riski, beslenme, sarkopeni ve bağımsızlık düzeyi.
Hava yolu ve aspirasyon riski: ayrı ayrı değerlendirilir. Bir hasta kolay entübe edilip yüksek aspirasyon riski taşıyabilir.
Kanama ve tromboz: kanama öyküsü, anemi, beklenen transfüzyon gereksinimi ve venöz tromboemboli riski.
Plan ve ortak karar: analjezi, bulantı profilaksisi, postoperatif izlem/yoğun bakım, hastanın hedefleri, ileri direktifleri ve aydınlatılmış onam.

Ameliyatı ertelemenin de bir riski vardır Erteleme kararı, düzeltilebilir bir sorun için ve sonucu değiştirecekse anlamlıdır. "Tetkik eksik" diye ertelemek, hastayı hastalığın kendi seyrine bırakmak demektir. Sorulacak soru: bu bilgi anestezi planımı değiştirecek mi?

Açlık Süreleri — Sağlıklı Erişkin ve Çocuk

Elektif cerrahi için. Acil ve aspirasyon riski yüksek hastada bu süreler geçerli değildir.

Alınan	Süre	Not
Berrak sıvı	2 saat	Su, şekerli çay, posasız meyve suyu, sade kahve. Sütlü içecek berrak sayılmaz. Çocuklarda daha kısa süreye izin veren merkezler vardır
Anne sütü	4 saat	—
Mama, inek sütü	6 saat	—
Hafif öğün	6 saat	Tost, çay — yağsız ve etsiz
Yağlı/kızarmış yemek, et	8 saat	Gastrik boşalma belirgin gecikir
Sakız	Genellikle erteleme gerekmez	Sağlıklı erişkinde sakızın çıkarıldığı doğrulandıktan sonra işlem sırf bu nedenle geciktirilmez. Sert şeker ve pastiller aynı kurala otomatik olarak dahil edilmez; kurum protokolünü izleyin

Uzun açlık zararlıdır "Gece yarısından sonra aç" alışkanlığı hastayı gereksiz yere 12–14 saat susuz bırakır; huzursuzluk, baş ağrısı, hipoglisemi ve indüksiyonda hipotansiyon yapar. Uygun, sağlıklı elektif hastada berrak sıvıya işlemden 2 saat öncesine kadar izin verilmeli; karbonhidratlı berrak sıvı uygulaması hasta ve kurum protokolüne göre planlanmalıdır.

Aspirasyon Riskini veya Gastrik Boşalmayı Değiştiren Durumlar

Bu etkenler aspirasyon riskini değiştirebilir; hiçbiri tek başına her hastayı otomatik olarak "dolu mide" yapmaz. Standart açlık süresi, gecikmiş boşalmayı dışlamaz.

Gebelik (ikinci trimesterden sonra), ağrı, travma, opioid kullanımı — ağrı ve opioid en çok atlananlardır
Diyabetik gastroparezi, ileus, bağırsak tıkanıklığı, peritonit
Obezite veya gastroözofageal reflüye eşlik eden semptom/riskler, akalazya, önceki üst GİS cerrahisi
GLP-1 reseptör agonistleri — aşağıda ayrıca
Kafa içi basınç artışı, üremi, ağır hipotiroidi

Şüphede gastrik ultrason yardımcı olabilir Yetkin uygulayıcı tarafından yapılan gastrik ultrason, klinik değerlendirmeye ek bilgi sağlar; tek başına aspirasyonu dışlamaz ve anestezi tekniğini otomatik belirlemez. Sağ yan pozisyonda antrumda katı içerik veya yüksek berrak sıvı hacmi (erişkinde sık kullanılan eşik yaklaşık >1,5 mL/kg) yüksek risk lehinedir. Sonuç; cerrahinin aciliyeti, hava yolu, erteleme olanağı ve alternatif tekniklerle birlikte yorumlanır. İnceleme yetersiz veya belirsizse ihtiyatlı yaklaşım gerekir.

GLP-1 ve Dual GIP/GLP-1 İlaçları

Semaglutid (Ozempic, Wegovy), liraglutid ve dulaglutid GLP-1 reseptör agonistidir; tirzepatid dual GIP/GLP-1 reseptör agonistidir. 2024 çok dernekli klinik uygulama metni rutin kesme yerine bireyselleştirilmiş değerlendirmeyi öne çıkarmıştır.

Otomatik kesme yerine ortak karar Çoğu düşük riskli hasta ilaca devam edebilir; ancak her hastada otomatik devam veya otomatik kesme doğru değildir. İlacın kesilmesinin gerekli görüldüğü hastada en uygun bekleme süresi bilinmemektedir. 2024 çok dernekli metin, kesme kararı verilmişse geçici olarak eski ASA yaklaşımının (günlük formda işlem günü, haftalık formda 1 hafta) izlenebileceğini belirtir. Kesmenin glisemik kontrol ve tedavi erişimi üzerindeki etkileri de hesaba katılmalıdır.

Güncel yaklaşım — risk katmanlı Riski artmamış hastada ilaç kesilmeden devam edilebilir.

Gecikmiş mide boşalması için risk artıran etkenler:
• Doz artırma (titrasyon) evresinde olmak
• Haftalık formülasyon kullanmak
• Yüksek doz kullanmak
• Sindirim sistemi yakınması olması (bulantı, kusma, şişkinlik, kabızlık, erken doyma)
• Gastroparezi, bağırsak dismotilitesi veya Parkinson hastalığı gibi başka bir gecikmiş boşalma nedeni

Risk artmışsa: işlemden önce en az 24 saat yalnız sıvı diyet, anestezi planının değiştirilmesi, gastrik ultrason veya elektif işlemin ertelenmesi seçenekleri birlikte değerlendirilir. Karar; hastayı, ilacı yazan hekimi, cerrahı ve anesteziyoloğu içeren ortak karar olarak alınır.

İşlem gününde risk sürüyorsa Yetkinlik ve olanak varsa gastrik ultrason düşünülebilir. İçerik kuşkusu sürüyorsa hasta ile birlikte erteleme ile trakeal entübasyon için hızlı ardışık indüksiyon gibi aspirasyon önlemlerinin yarar ve riskleri tartışılır; yöntem klinik bağlama göre seçilir. Derin sedasyon planlanan girişimlerde (endoskopi, kolonoskopi) risk aynıdır — "anestezi verilmiyor" demek koruma sağlamaz.

Ameliyat Öncesi İlaç Yönetimi

Karar her ilaçta aynı soruyla verilir: ilacı kesmenin zararı mı, sürdürmenin zararı mı daha büyük? Kronik ilaçların çoğunda cevap sürdürmektir. Aşağıdaki üç tablo ilaçları bu cevaba göre ayırır. Tablolar başlangıç noktasıdır, reçete değildir; endikasyon, organ fonksiyonu, cerrahi kanama riski ve kurum protokolü kararı değiştirir.

En sık üç hata 1. Hastanın kendi ilacını "ameliyat var" diye topluca kestirmek — beta bloker, antiepileptik, antiparkinson ve kortikosteroidin ani kesilmesi ameliyattan daha tehlikelidir. 2. SGLT2 inhibitörünü atlamak — kan şekeri normalken öglisemik ketoasidoz gelişir ve gözden kaçar. 3. Koroner stentli hastada antiagreganı danışmadan kesmek — stent trombozu ölümcüldür.

1 · Sürdürülenler

Bu ilaçlar ameliyat sabahı dahil, az miktarda suyla verilir.

İlaç grubu	Gerekçe ve not
Beta blokerler	Ani kesilme taşikardi, iskemi ve aritmi yapar. Ameliyat sabahı da alınır. Ameliyat günü yeni başlanmaz — yeni endikasyon varsa en az 8 gün önce başlanıp tolere edilen doz belirlenir.
Statinler	Kesilmesi kardiyak olayları artırır. Perioperatif dönemde sürdürülür.
Kalsiyum kanal blokerleri	Sürdürülür. Vazodilatasyon nedeniyle indüksiyonda hipotansiyon derinleşebilir.
Antiaritmikler	Amiodaron, sotalol ve diğerleri sürdürülür. Amiodaronun yarı ömrü haftalardır; kesmek anlamlı değildir. Bradikardi ve QT uzaması beklenir.
Antiepileptikler	Kesilmez. Oral alım 24 saatten uzun kesilecekse parenteral geçiş önceden planlanır. Enzim indükleyenler nondepolarizan bloğu kısaltır. Ayrıntı: Özellikli Hasta Grupları › Nöroloji.
Antiparkinson ilaçlar	Kesilmez. Levodopanın yarı ömrü 1–3 saattir; tek doz atlaması akinetik kriz yapabilir. Hasta listede öne alınır. Metoklopramid ve droperidol kontrendikedir.
Tiroid ilaçları	Levotiroksin ve antitiroid ilaçlar sürdürülür. Levotiroksinin yarı ömrü uzundur; bir gün atlanması sorun yaratmaz, yine de kesmek için sebep yoktur.
Kortikosteroid	Uzun süreli kullanımda ani kesilme adrenal yetmezlik yapar. Kendi dozu sürdürülür; stres dozu gereksinimi cerrahinin büyüklüğüne göre ayrıca değerlendirilir.
İnhaler tedaviler	Bronkodilatör ve inhaler steroid sürdürülür; ameliyat sabahı da kullandırılır ve hastanın kendi inhaleri ameliyathaneye getirilir.
SSRI / SNRI ve çoğu antidepresan	Kesilme sendromu ve nüks riski nedeniyle sürdürülür. Trombosit işlev bozukluğuna bağlı kanama eğilimi ve serotonerjik ilaç birlikteliği (tramadol, petidin, metilen mavisi, linezolid) açısından değerlendirilir.
Antipsikotikler	Sürdürülür — kesilme psikotik alevlenme yapar. QT uzaması ve ortostatik hipotansiyon beklenir. Klozapin ayrı bir konudur, konsültasyon tablosundadır.
Kolinesteraz inhibitörleri	Donepezil, rivastigmin, galantamin sürdürülür. Süksinilkolin etkisi uzayabilir, nondepolarizanlara yanıt azalabilir; nicel TOF ile izlenir.
Kronik opioid ve buprenorfin	Rutin kesme yoktur. Yoksunluk ve kontrolsüz ağrıdan kaçınılır. Buprenorfin çoğu girişimde sürdürülür; yüksek ağrı beklenen cerrahide ağrı ekibiyle plan yapılır.
Gabapentinoidler	Kronik kullanan hastada sürdürülür. Yaşlıda ameliyat öncesi tek doz olarak yeni başlanması önerilmez — sedasyon ve solunum depresyonu riski artar.
Antiretroviral tedavi (HIV)	Kesintisiz sürdürülür — direnç gelişimini önlemek için. Etkileşim açısından güçlendirici ajanlar (ritonavir, kobisistat) not edilir.
Transplant immünsupresifleri	Takrolimus, siklosporin, mikofenolat, sirolimus kesilmez — rejeksiyon riski. Doz ve zamanlama için transplant ekibiyle görüşülür.
Hidroksiklorokin · sülfasalazin · metotreksat · leflunomid · apremilast	Elektif cerrahide olağan dozunda sürdürülmesi önerilir (ACR/AAHKS 2022). Ağır veya yineleyen enfeksiyon öyküsü ya da protez enfeksiyonu geçirmiş hastada kesme tercih edilebilir.
Aspirin — sekonder korunma	Koroner, serebrovasküler veya periferik arter hastalığı varsa çoğu girişimde sürdürülür. Primer korunma amaçlıysa yarar gösterilmemiştir, kesilebilir. İntrakraniyal, spinal ve göz arka segment cerrahisi ayrıdır.

2 · Kesilenler ve Süreleri

İlaç	Ne kadar önce	Gerekçe
SGLT2 inhibitörleri (dapagliflozin, empagliflozin, kanagliflozin)	3 gün ertugliflozin için 4 gün	Öglisemik diyabetik ketoasidoz — kan şekeri normalken ketoasidoz gelişir. Oral alım başlamadan, hemodinami düzelmeden ve ketoz riski geçmeden yeniden başlatılmaz.
Metformin ve diğer oral glukoz düşürücüler	İşlem günü	Ameliyat günü verilmez. Yeniden başlama; oral alım, hemodinami ve böbrek fonksiyonuna göre değerlendirilir.
GLP-1 ve dual GIP/GLP-1 ilaçları	Riske göre	Gastrik boşalmayı yavaşlatır. 2024 çok dernekli güncelleme toptan kesme yerine risk katmanlı yaklaşımı benimsedi — ayrıntı Açlık sekmesindedir.
Diüretikler	Sabah dozu	Yalnız hipertansiyon için kullanılıyorsa sabah dozu sıklıkla bekletilir. Kalp yetmezliği veya volüm yükünde sürdürmek gerekebilir; elektrolit ve böbrek fonksiyonu değerlendirilir.
NSAİİ	Cerrahiye göre 1–3 gün	Kanama riski yüksek cerrahide kesilir. Selektif COX-2 inhibitörleri trombosit işlevini bozmaz, çoğu girişimde sürdürülebilir. Böbrek fonksiyonu sınırdaysa ayrıca dikkat.
Östrojen içeren kontraseptif ve hormon tedavisi	4 hafta (yüksek VTE riskli cerrahide)	Venöz tromboembolizm riskini artırır. Kesme kararı istenmeyen gebelik riskiyle birlikte verilir ve alternatif yöntem planlanır. Düşük riskli girişimde kesmek gerekmez. Yalnız progesteron içerenlerde kesme gerekmez.
JAK inhibitörleri (tofasitinib, barisitinib, upadasitinib)	En az 3 gün	ACR/AAHKS 2022 — önceki 7 günlük süre 3 güne indirildi.
Biyolojik DMARD'lar	Bir doz aralığı kadar	Cerrahi, bir sonraki dozun geleceği haftaya planlanır; ilaç düzeyi en düşük noktadadır. Örnek: iki haftada bir adalimumab → 3. hafta; altı ayda bir rituksimab → 7. ay.
Bitkisel ürünler ve takviyeler	7–14 gün	Sarımsak, ginkgo, ginseng, balık yağı trombosit işlevini bozar; sarı kantaron enzim indükleyerek ilaç düzeylerini düşürür; kava ve valerian sedasyonu uzatır; efedra hemodinamik dalgalanma yapar. Hastalar bunları "ilaç" saymadığı için doğrudan sorulmalıdır.
Topikal ve oral retinoidler, kolşisin, diğerleri	Girişime özgü	Rutin kesme gerektirmez; cerrahın yara iyileşmesi kaygısı varsa ayrıca konuşulur.

ACE İnhibitörü ve ARB — Ayrı Bir Başlık

Kanıt ne diyor Büyük noncardiac cerrahide yapılan randomize STOP-or-NOT çalışmasında, renin–anjiyotensin sistemi inhibitörünü sürdürmek ile 48 saat önce kesmek arasında ölüm ve majör komplikasyon açısından fark bulunmadı (her iki kolda %22). Fark yalnızca ameliyat sırasındaydı: sürdürenlerde vazopressör gerektiren hipotansiyon %54, kesenlerde %41.

Pratik karşılığı: kesme kararı sonucu düzeltmek için değil, intraoperatif hipotansiyondan kaçınmak için verilir. Kontrollü hipertansiyon için kullanan ve yüksek riskli cerrahi geçirecek hastada sabah dozunu bekletmek makuldür. Kalp yetmezliği (HFrEF) tedavisinde sürdürmek yeğlenir. Karar kan basıncı, böbrek fonksiyonu ve kurum protokolüyle bireyselleştirilir.

Antikoagülan ve Antiagreganlar

Bu tablo CERRAHİ kanama riskine göredir Nöraksiyel girişim için beklenen süreler farklıdır ve daha uzundur. Spinal, epidural veya derin blok planlıyorsanız ASRA aralıklarına bakın:

İlaç	Düşük kanama riski	Yüksek kanama riski	Not
Apiksaban · rivaroksaban · edoksaban	Son doz 24 saat önce	Son doz 48 saat önce	Köprüleme yapılmaz; rutin koagülasyon testi gerekmez (PAUSE).
Dabigatran — KrKl ≥ 50 mL/dk	24 saat	48 saat	Böbrekten atılır; süre kreatinin klerensine göre uzar.
Dabigatran — KrKl 30–50 mL/dk	48 saat	96 saat	Böbrekten atılır; süre kreatinin klerensine göre uzar.
Warfarin	5 gün önce kesilir; ameliyat günü INR bakılır		Köprüleme çoğu atriyal fibrilasyon hastasında gerekmez ve kanamayı artırır. Mekanik kapak ve yakın tromboembolizm öyküsü ayrıdır.
Klopidogrel	5–7 gün		Koroner stent varsa önce kardiyoloğa danışın; kesme kararı tek başına anestezi ekibine ait değildir.
Tikagrelor	3–5 gün
Prasugrel	7 gün
Düşük molekül ağırlıklı heparin	Profilaktik doz 12 saat, tedavi dozu 24 saat		Böbrek yetmezliğinde birikir; süre uzatılır.

Stent varsa elektif cerrahi ertelenir İlaç kaplı stent sonrası ikili antiagregan tedavi kesilmeden önce beklenmesi gereken süre en az 6 ay, tercihen 12 aydır; çıplak metal stentte en az 1 ay. Akut koroner sendrom sonrasında süre 12 aydır. Ertelenemeyen cerrahide aspirin sürdürülür ve karar kardiyoloji ile birlikte verilir.

3 · Konsültasyon Gerektirenler

Bu ilaçlarda karar tek başına anestezi ekibine ait değildir. Ameliyattan günler önce iletişim kurulur — ameliyat sabahı değil.

Durum	Kime	Neden
Koroner stent + ikili antiagregan	Kardiyoloji	Stent trombozu riski; kesme süresi stent tipine, yerleşim tarihine ve endikasyona bağlıdır.
Mekanik kalp kapağı + warfarin	Kardiyoloji	Köprüleme gereken az sayıdaki gruptan biridir; kapak konumu ve ritim belirleyicidir.
Lityum	Psikiyatri	Dar terapötik aralık; dehidratasyon, NSAİİ, ACE inhibitörü ve diüretikle toksisite. Nondepolarizan bloğu uzatır. Düzey bakılması ve plan yapılması gerekir.
MAO inhibitörü	Psikiyatri	Petidin mutlak kontrendikedir; indirekt sempatomimetiklerden kaçınılır. Kesme kararı psikiyatrik nüks riskiyle birlikte verilir.
Klozapin	Psikiyatri	Kesilme hızlı psikotik alevlenme yapar; ayrıca agranülositoz ve miyokardit riski nedeniyle kan sayımı izlemi vardır.
Transplant immünsupresifi	Transplant ekibi	Rejeksiyon riski; doz zamanlaması ve düzey izlemi ekibe aittir.
Biyolojik ajan veya JAK inhibitörü, aktif hastalık	Romatoloji	Enfeksiyon riski ile hastalık alevlenmesi arasındaki denge hastaya özeldir.
İnsülin pompası veya kapalı devre sistem	Endokrinoloji	Perioperatif mod, bazal hız ve kesme kararı deneyimli ekip gerektirir.
Aktif kemoterapi veya hedefe yönelik tedavi	Onkoloji	Sitopeni penceresi, kardiyotoksisite (antrasiklin), pulmoner toksisite (bleomisin ve oksijen) ve yara iyileşmesi (bevasizumab) planı değiştirir.
Pulmoner arteriyel hipertansiyon tedavisi	PAH merkezi	Epoprostenol ve treprostinil kesilmez; infüzyonun kesintisi ölümcül olabilir.
Derin beyin stimülatörü	Nöroloji	Cihazın kapatılması, koter planı ve ameliyat sonrası yeniden açılması için.
Yüksek doz kronik opioid veya buprenorfin	Ağrı ekibi	Perioperatif ağrı planı önceden kurulur; yoksunluk ve yetersiz analjezi engellenir.
Antiepileptikte parenteral geçiş	Nöroloji	Oral alım uzun süre kesilecekse eşdeğer doz ve ilaç seçimi için.
Gebelikte ilaç kararı	Obstetri	Anne ve fetüs için risk-yarar dengesi birlikte kurulur.

Ameliyat öncesi ilaç sorgusunda atlanan dört başlık 1. Bitkisel ürünler ve takviyeler — hasta bunları ilaç saymaz, adıyla sorulur. 2. Reçetesiz alınanlar — NSAİİ, proton pompası inhibitörü, antihistaminik. 3. Enjeksiyonla uygulananlar — aylık veya haftalık biyolojikler, depo antipsikotikler, GLP-1 ilaçları; hasta "hap almıyorum" diyebilir. 4. Son doz ne zaman alındı — ilacın adı kadar zamanı da önemlidir.

Kardiyak Risk Değerlendirmesi

Amaç test istemek değil, hangi hastada testin sonucu değiştireceğini bulmaktır. Sıra: aciliyet → aktif kardiyak durum → hesaplanmış risk ve risk değiştiricileri → fonksiyonel kapasite → yalnız gerekirse biyobelirteç/test.

Önce: aktif kardiyak durum var mı? Şunlardan biri varsa aciliyet ve ertelemenin zararı gözetilerek multidisipliner değerlendirme gerekir:
• Akut koroner sendrom veya devam eden miyokard iskemisi
• Dekompanse kalp yetmezliği
• Kararsız/anlamlı aritmi (yüksek dereceli blok, kontrolsüz hızlı AF, semptomatik ventriküler aritmi)

Risk değiştiricilerini ayrıca arayın Ağır kapak hastalığı · ağır pulmoner hipertansiyon · yüksek riskli doğumsal kalp hastalığı · önceki PCI/stent veya CABG · yakın dönem inme · kalp pili/ICD · frailty. Bunlar RCRI düşük olsa bile ekip görüşmesi ve plan değişikliği gerektirebilir.

RCRI — Gözden Geçirilmiş Kardiyak Risk İndeksi

Geçerli olan hastadaki maddeleri işaretleyin. Her madde 1 puandır.

İşlevsel Kapasite (METs)

4 MET düşük kapasite için geleneksel eşiktir. Serbest klinisyen tahmini yerine mümkünse 12 maddelik Duke Activity Status Index (DASI) kullanın; DASI ≤34 artmış perioperatif riskle ilişkilidir. Ortopedik veya nörolojik nedenle aktivitesi sınırlı hastada kapasiteyi olduğundan düşük ya da yüksek varsaymayın.

MET	Yapabildiği	Yorum
<4	Kendi bakımı veya ev içinde yavaş yürüme ile sınırlı	Düşük kapasite — toplam cerrahi/kardiyak riskle birlikte değerlendirin
4–10	İki kat merdiven çıkabilme veya yokuş yukarı yürüme bu aralık lehinedir	Tek bir aktivite kesin ölçüm değildir; DASI tercih edilir
>10	Yüzme, tenis, koşu	Yüksek kapasite

Biyobelirteçleri seçilmiş hastada kullanın Hesaplanmış riski yükselmiş ve fonksiyonel kapasitesi düşük/bilinmeyen hastada, sonuç karar veya izlemi değiştirecekse BNP/NT-proBNP ve seçilmiş hastada troponin düşünülebilir. Anormal sonuç otomatik anjiyografi anlamına gelmez; ekipçe risk–yarar görüşmesini tetikler. Yüksek riskli hastada postoperatif troponin izlemi ayrıca düşünülebilir.

Testin sonucu planı değiştirmeyecekse istemeyin Preoperatif stres testi ya da koroner anjiyografi, yalnızca sonucun girişim ya da tedavi değişikliğine yol açacağı hastada anlamlıdır. Ameliyatı geciktirip aynı planla devam edecekseniz, test hastaya yalnızca risk ve gecikme katar.

Koroner stent varlığında tek bir bekleme süresi yoktur. Antiagreganın kesilmesi gereken elektif cerrahide, akut koroner sendrom için yerleştirilen ilaç salınımlı stentten sonra tercihen ≥12 ay; kronik koroner hastalıkta ≥6 ay beklenir. Zaman duyarlı cerrahi seçilmiş hastada ≥3 ay sonra düşünülebilir. İlk 30 günde antiagregan kesilmesini gerektiren elektif girişim zararlı olabilir; bazı zaman duyarlı girişimlerde DAPT sürdürülür. Kardiyoloji, cerrahi ve anestezi birlikte karar vermelidir.

Zor Hava Yolu Öngörüsü

Tek bir test yeterli değildir. Bulguları birlikte değerlendirin ve zor entübasyon ile zor maske ventilasyonunu ayrı ayrı sorun.

Bulgu	Sınır	Neden önemli
Önceki zor entübasyon öyküsü	—	En güçlü öngörücü. Tüm muayene bulgularından değerli; eski kayıtlara bakın
Ağız açıklığı	< 3 cm	Laringoskop yerleşemez
Tiromental mesafe	< 6 cm	Larenks önde ve yukarıda
Alt çeneyi öne alamama	Üst dişi geçemiyor	Tek başına anlamlı; sık atlanır
Mallampati	III–IV	Tek başına zayıf öngörücü — diğerleriyle birlikte anlamlı
Boyun hareketi	Kısıtlı	Romatoid artrit, ankilozan spondilit, servikal füzyon, radyoterapi öyküsü
Boyun yapısı	Artmış çevre / kısa-kalın boyun	Diğer anatomik bulgularla birlikte değerlendirilir; zor hava yolu için tek evrensel eşik yoktur

Zor maske ventilasyonu ayrı bir risktir Sakal · obezite · dişsizlik · horlama veya uyku apnesi · ileri yaş · Mallampati III–IV.

Zor entübasyon beklenen hastada asıl soru şudur: "Entübe edemezsem ventile edebilir miyim?" Zor entübasyona zor ventilasyon, aspirasyon riski, apne intoleransı veya invaziv kurtarma güçlüğü eşlik ediyorsa uyanık entübasyon güçlü biçimde düşünülmelidir. Plan A/B/C/D, ekstübasyon stratejisi ve CICO için:

STOP-BANG — Obstrüktif Uyku Apnesi Taraması

Tanı koymaz, riski gösterir. Yüksek riskli hastada postoperatif solunum olayları ve opioidle ilişkili solunum depresyonu riski artar.

OSA riski yüksek çıkarsa ne değişir? Ameliyat genellikle ertelenmez; plan değişir: opioidden kaçınan multimodal analjezi, rejyonal teknik tercihi, uyanık ekstübasyon, oturur pozisyonda derlenme, uzatılmış izlem ve evde CPAP kullanan hastanın cihazını hastaneye getirmesi.

Ameliyat Öncesi Tetkik İstemi

Rutin tetkik paneli yoktur. Test, öykü ve muayeneden doğan belirli bir soruya cevap vermek için istenir.

Gereksiz test zararsız değildir Sağlıklı hastada geniş panel istemek: yanlış pozitif sonuç → ek tetkik → gecikme → hasta kaygısı zincirini başlatır. Bulunan çoğu sınırda değer ameliyat sonucunu değiştirmez ama ameliyatı geciktirir. Test istemeden önce sorun: sonuç ne çıkarsa çıksın planım değişecek mi?

Tetkik	Kimde	Kimde gereksiz
Hemogram	Kanama beklenen cerrahi, anemi kuşkusu, kronik hastalık, ağır cerrahi	Sağlıklı hastada küçük cerrahi
Ferritin / transferrin satürasyonu	Anemi saptanan veya demir eksikliği kuşkusu olan hastada, özellikle büyük cerrahi öncesi	Hemoglobini normal, düşük riskli hastada rutin tarama
Üre / kreatinin, elektrolit	Böbrek hastalığı veya AKI riski, diüretik/RAAS inhibitörü kullanımı, diyabet, kırılgan yaşlı hasta, büyük cerrahi	Genç ve sağlıklı hastada küçük girişim
Koagülasyon	Antikoagülan kullanımı, karaciğer hastalığı, kanama öyküsü, nöraksiyel blok planı (endikasyona göre)	Öyküsü temiz hastada tarama amaçlı — kanama öyküsü sormak testten değerlidir. Rutin PT/aPTT çoğu DOAC etkisini güvenilir biçimde ölçmez
EKG	Bilinen kalp hastalığı, aritmi, göğüs ağrısı, ileri yaş + risk faktörü, orta/yüksek riskli cerrahi	Asemptomatik genç hastada düşük riskli cerrahi
Akciğer grafisi	Aktif solunum yakınması, bilinen akciğer hastalığında değişiklik, toraks cerrahisi	Yaşa dayalı rutin istem — tek başına yaş endikasyon değildir
Ekokardiyografi	Yeni üfürüm + semptom, açıklanamayan dispne, kalp yetmezliği bulgusu, ağır kapak hastalığı kuşkusu	Bilinen ve durumu değişmemiş hastada tekrar
Gebelik testi	Gebelik olasılığı hassas biçimde sorulur; sonuç yönetimi değiştirecek ve kuşku varsa hastanın onamıyla, kurum protokolüne göre	Onam ve olasılık değerlendirmesi olmadan otomatik test
HbA1c	Diyabetli hastada son 3 ayda bakılmadıysa; elektif cerrahide hedef çoğu hastada bireyselleştirilmiş biçimde <%8	Diyabeti olmayan hastada rutin tarama; yalnız HbA1c değerine dayanarak otomatik erteleme
Grup-tarama / çapraz karşılaştırma	Beklenen kan kaybı, transfüzyon olasılığı ve kurumun kan hazırlama çizelgesine göre	Kan kaybı beklenmeyen küçük girişimde rutin istem

Evrensel bir "tetkik geçerlilik süresi" yoktur Tekrar kararı; testin türü, hastalığın kararlılığı, cerrahinin büyüklüğü ve kurum protokolüne göre verilir. Klinik durum değiştiyse önceki sonuç yakın tarihli olsa bile yeniden değerlendirin; durum değişmemişse sırf takvim doldu diye tekrar istemeyin.

Başlıca kaynaklar ve sürümler

Son bilimsel gözden geçirme: 17 Ağustos 2026. Bu materyal eğitim ve başvuru amaçlıdır; tek başına hasta özelinde karar veya reçete oluşturmaz. İlaç kesme, anestezi tekniği ve cerrahiyi erteleme kararlarında kurumsal protokol, güncel ürün bilgisi ve ilgili klinik ekip esastır.