Değişken Geçiş Vaporizatörü (VCV)
Sevo, iso, halotan için kullanılan standart mekanizma. Tec 7, Draeger Vapor 2000/3000, GE Aladin2 kaseti.
1. Gaz Bölünmesi (Splitting)
Taze gaz akımı (FGF) bölücü valfe gelir. Akımın büyük kısmı (~%80) üstteki bypass hattından doğrudan çıkışa yönelir.
2. Buharlaştırma & Fitiller
Taşıyıcı gaz (<%20) odaya girer. Fitiller (wicks) sıvı ajanın yüzey alanını artırır; gaz, ortam sıcaklığındaki doymuş buhar basıncına (SVP) ulaşır.
3. Dial Oranı & Karıştırma
Dial kadranı, buharlaşma odasından çıkan doymuş gazın bypass gazıyla hangi oranda karışacağını belirleyerek final yüzdesini (% vol) ayarlar.
4. Termal Kompansasyon
Buharlaşma ısı kaybına (soğumaya) yol açar. Bimetalik şerit soğudukça taşıyıcı akım portunu genişleterek SVP düşüşünü otomatik kompanse eder.
Değişken Geçiş Sistemi Detayı
- Temel prensip: Bypass/oda oranını değiştirerek çıkış konsantrasyonu ayarlanır. Dial bypass orifis boyutunu kontrol eder.
- Doymuş buhar basıncı (SVP): Odanın içi her zaman doymuş buhara yakındır — yalnızca ajan tipine bağlıdır, diale bağlı değildir.
- Toplam akım etkisi: VMC'de akım değişimi çıkış konsantrasyonunu minimal etkiler (0,5–15 L/dk aralığı). Bu "akım bağımsızlığı" avantajdır.
- Sıcaklık etkisi: Her °C artış SVP'yi ~%4 artırır. Bimetal strip bunu kompanse eder.
- Arka basınç etkisi: PPV ile oluşan aralıklı pozitif basınç odaya geri itebilir (pumping effect) → daha yüksek konsantrasyon. Anti-pumping valfler bunu önler.
- Eğim etkisi: Ajan sıvısı bypass orifisine girerse konsantrasyon ani yükselir. Vaporizatör dik tutulmalı.
Dial ve Kalibrasyon
- Ajan spesifik kalibrasyon: Her vaporizatör belirli bir ajan için kalibre edilmiştir. Yanlış ajan → hatalı konsantrasyon veya potansiyel overdoz.
- Tec 7 (GE Datex): Renkli, ajanla eşleşen kilitleme sistemi. Sevofluran (sarı), izofluran (mor), halotan (kırmızı).
- Draeger Vapor 2000: İnterlock sistemi — yanlış dolum engellenir. Sıfır konumunda güvenli sökme.
- Aladin2 Kaseti (GE): Elektronik kontrol. Hasta başında konsantrasyon geri besleme sistemi. Akım kompansasyonu otomatik.
- Dolum portu kilitleme: Çoğu modern vaporizatörde ajan özgül dolum adaptörü — hata önleme (Quik-Fil, Selectatec).
Desfluran Vaporizatörü — Tec 6 / D-Vapor
Desfluran'ın yüksek buhar basıncı (669 mmHg @ 20°C) ve kaynama noktasının 23,5°C olması nedeniyle standart VMC kullanılamaz. Isıtmalı basınçlı sistem gerektirir.
1. Isıtma & Basınçlama
Desfluranın kaynama noktası (23,5°C) çok düşüktür. Hazne elektrikle 39°C'ye ısıtılarak buhar basıncı ~1500 mmHg (2 atm) düzeyine sabitlenir.
2. Akım Algılama (ΔP)
Ana gaz hattındaki sabit restriktörde oluşan diferansiyel basınç (akım hızıyla doğru orantılı), elektronik transdüser tarafından sürekli ölçülür.
3. Elektronik Geri Besleme
ECU, taze gaz akımındaki (ΔP) değişimleri ve kadran (dial) yüzdesini hesaplayarak solenoid enjektör valfine mikro-saniyeler içinde PWM sinyali gönderir.
4. Solenoid Enjeksiyon
Solenoid valf, gelen sinyale göre açılarak basınçlı desfluran buharını doğrudan ana taşıyıcı akıma enjekte eder. VMC gibi bypass bölünmesi yoktur.
Desfluran Pratik Notlar: En hızlı derlenme (düşük yağ:kan oranı 0,45). Airway irritasyonu — indüksiyonda kullanılmaz, idame ilacıdır. GWP (küresel ısınma potansiyeli) sevofluranın ~20 katı — çevresel endişe artan merkezlerde kısıtlanıyor.
Vaporizatör Model Karşılaştırması
Tec 7, Tec 6, Draeger Vapor 2000/3000, Aladin2, D-Vapor.
| Model | Üretici | Ajan | Tip | Akım Aralığı | Sıcaklık Kompanzasyonu | Özellik |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tec 7GE | GE Datex-Ohmeda | Sevo / İso / Halotan | VMC | 0,5–15 L/dk | Bimetal strip + termal güdümlü | Renkli kilitleme, Selectatec uyumlu, ±%15 doğruluk |
| Tec 6Elektrikli | GE Datex-Ohmeda | Yalnızca Desfluran | Isıtmalı basınçlı | 0,2–10 L/dk | Elektronik geri besleme | Güç gerekli, ısınma süresi ≥5 dk, solenoid enjeksiyon |
| Vapor 2000Draeger | Dräger | Sevo / İso / Halotan / Enf. | VMC | 0,5–15 L/dk | Bimetal + otomatik sıfır | Interlock kilidi, sıfır konumunda güvenli transport, Quik-Fil |
| Vapor 3000Draeger | Dräger | Sevo / İso | VMC gelişmiş | 0,5–15 L/dk | Elektronik + termal | Perseus/Primus uyumlu, daha geniş sıcaklık aralığı |
| D-VaporDraeger | Dräger | Yalnızca Desfluran | Isıtmalı basınçlı | 0,5–10 L/dk | Elektronik PWM kontrolü | Perseus/Fabius entegre, kompakt, Tec 6 benzeri mekanizma |
| Aladin2 KasetiGE | GE Datex-Ohmeda | Sevo / Des / İso / Enf. | Elektronik VMC | 0,2–18 L/dk | Tam elektronik, Carestation entegre | Ajan değişimi kaseti değiştirerek yapılır, elektronik kilitleme, en geniş ajan desteği |
Seçim Kriterleri
- Sevofluran tercih ediliyorsa: Tec 7, Vapor 2000/3000 veya Aladin2 kaseti
- Desfluran kullanılacaksa: Tec 6 veya D-Vapor şart — elektrik hattı gerekli
- Uzun taşıma / transport: Vapor 2000 (sıfır konumunda güvenli kilit, sıvı sızmaz)
- Çok ajan esnekliği: Aladin2 kaseti sistemi (aynı makine üzerinde hızlı ajan değişimi)
- MR uyumlu ortam: Özel MR vaporizatörler — standart modeller MR odasına girmez
- Pediatri / düşük akım: Aladin2 kaseti 0,2 L/dk'ya kadar stabil — tercih edilir
Dolum Adaptörleri (Renk Eşleştirme)
| Ajan | Adaptör Rengi | Şişe Rengi |
|---|---|---|
| Sevofluran | ● Sarı | Sarı etiket |
| İzofluran | ● Mor | Mor etiket |
| Desfluran | ● Mavi | Mavi etiket |
| Halotan | ● Kırmızı | Kırmızı etiket |
| Enfluran | ● Turuncu | Turuncu etiket |
Yanlış dolum: Vapor kazasına yol açabilir. Örneğin sevofluran dolu izofluran vaporizatörü ~3 kat fazla sevofluran verir. Mutlaka etiket + adaptör rengini doğrula.
İnhalasyon Ajan Özellikleri
Fizikokimyasal özellikler, MAC değerleri, metabolizma ve klinik profil karşılaştırması.
| Ajan | SVP @ 20°C (mmHg) | Kaynama Noktası (°C) | Kan:Gaz Oranı | Yağ:Gaz Oranı | MAC @ 40 yaş %O₂ | Metabolizma (%) | Kimyasal Sınıf |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SevofluranGÜNCEL | 160 | 58,5 | 0,65 | 47 | 2,05% | ~3% | Halojenize eter (F) |
| DesfluranGÜNCEL | 669 | 23,5 | 0,45 | 19 | 6,0% | <0,02% | Halojenize eter (F) |
| İzofluran | 240 | 48,5 | 1,4 | 97 | 1,17% | 0,2% | Halojenize eter (Cl,F) |
| Halotan | 243 | 50,2 | 2,4 | 224 | 0,75% | 20–40% | Halojenize alkan (Cl,Br,F) |
| Enfluran | 175 | 56,5 | 1,8 | 98 | 1,68% | 2–8% | Halojenize eter (Cl,F) |
| N₂O | — | -88,5 | 0,47 | 1,4 | 105% | <0.004% | İnorganik gaz |
Kan:Gaz Oranı ve Derlenme
- Düşük kan:gaz = hızlı etki: Desfluran (0,45) en hızlı; N₂O (0,47) ≈ eşit. Sevofluran (0,65) hızlı. İzofluran (1,4) orta.
- Halotan (2,4): Çözünürlük yüksek → yavaş indüksiyon ve derlenme.
- Klinik etki: Düşük akım anestezisinde desfluran en hızlı derlenmeyi sağlar. Gün cerrahi olgularında avantajlı.
- Yağ:gaz oranı: Yüksek oran = uzun süre yağ dokusunda birikiyor = uzayan derlenme. Halotan 224 (en fazla birikim), desfluran 19 (en az).
Metabolizma ve Toksisite
- Halotan hepatiti: %20–40 metabolizma → TFA antikoru → immün aracılı hepatit. Tekrarlayan maruziyette risk artar. Türkiye'de hâlâ bazı merkezlerde mevcut.
- Sevofluran Compound A: Düşük akım + CO₂ absorbanlı devreden geçişte oluşur. Hayvan nefrotoksisitesi kanıtlanmış; insanda klinik anlamı tartışmalı. 2 L/dk üzeri akım riski azaltır.
- Desfluran (<0,02%): Hemen hiç metabolize edilmez → toksisite minimal. Böbrek/karaciğer güvenli.
- İzofluran (0,2%): Minimal metabolizma. Uzun yoğun bakım infüzyonunda birikimden kaçın.
SVP ve Oda Sıcaklığı Etkisi
Vaporizatörün çalıştığı odanın sıcaklığı değiştikçe SVP de değişir. Termostatlı vaporizatörler bu değişimi kompanse eder — ancak aşırı soğuk/sıcak ortamlarda tolerans aşılabilir.
| Ajan | SVP @ 15°C | SVP @ 20°C | SVP @ 25°C | SVP @ 35°C | Etki |
|---|---|---|---|---|---|
| Sevofluran | 110 | 160 | 197 | 315 | Sıcak ortamda Compound A riski artar |
| Desfluran | 560 | 669 | 760+ | Kaynar! | 25°C üstü standart Tec 6 bile güvenilmez |
| İzofluran | 180 | 240 | 295 | 450 | Geniş termal tolerans aralığı |
| Halotan | 175 | 243 | 287 | 460 | Sıcak + yüksek metabolizma hepatit riskini artırır |
MAC Hesaplama
Yaş, N₂O, opioid ve diğer faktörler gözetilerek gerçek MAC ihtiyacı hesaplanır.
MAC Hesaplama
HESAPLAMA SONUCU
Baz MAC
—
Düzeltilmiş MAC
—
Dial Aralığı
—
| Ajan | Yenidoğan | 6 ay | 1–3 yaş | 40 yaş | 60 yaş | 80 yaş | MAC₉₅ (cerr.) | MAC-awake |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sevofluran | 3,3% | 3,2% | 2,5% | 2,05% | 1,7% | 1,4% | 2,5% | 0,6% |
| Desfluran | 9,2% | 9,4% | 8,1% | 6,0% | 5,2% | 4,5% | 7,3% | 2,4% |
| İzofluran | 1,6% | 1,8% | 1,6% | 1,17% | 1,0% | 0,8% | 1,5% | 0,4% |
| Halotan | 1,08% | 1,2% | 0,87% | 0,75% | 0,64% | 0,50% | 1,0% | 0,3% |
| N₂O | — | — | — | 105% | 98% | 92% | — | 60% |
MAC Faktörleri Özeti: Artıranlar: hipertermi, kronik alkol/uyuşturucu, hipernatremi, çocukluk çağı. Azaltanlar: yaşlılık, gebelik, hipotermi, hiponatremi, anemi (Hgb <5), akut alkol intoksikasyonu, opioidler, benzodiazepin, α₂ agonistler, hipotansiyon.
Düşük Akım Anestezi
Taze gaz akımı ≤1 L/dk. Rebreathing yüksek, ekonomik, ısı/nem korunumu, çevresel etki azalır.
Tanımlar
Ön Şartlar
Dial Kompansasyonu
Tehlikeler
| Akım Adı | Taze Gaz Akımı | Rebreathing | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Yüksek Akım | >4 L/dk | Yok | Açık veya yarı açık devre. Taze gaz ekshalasyonla beraber atılır. |
| Orta Akım | 1–4 L/dk | Az | Kapalı devre ama tam rebreathing yok. |
| Düşük AkımHEDEF | 0,5–1 L/dk | Yüksek | Ekonomik, ısıtıcı, solunum sirkülasyonu büyük ölçüde geri beslenir. |
| Minimal Akım | <0,5 L/dk | Çok yüksek | İleri izleme gerektirir. N₂O birikimi, CO riski. |
Avantajlar: Gaz tasarrufu (%60–80) · Ajan tasarrufu · Isı/nem korunumu · Çevresel kirleticiler azalır · Havayolu mukozası korunur
Dezavantajlar: Ajan değişim gecikmesi · CO birikimi riski · N₂O kullanımında dikkat · Gelişmiş izleme zorunlu (O₂, CO₂, ajan)
- Kapnografi zorunlu: EtCO₂ ile rebreathing takibi. Absorban tüketimini izle.
- O₂ analizi: FiO₂ gerçek zamanlı izlenmeli. Düşük akımda hipoksik karışım riski artar.
- Ajan monitörü: İnspirasyon + ekspirasyon ajan konsantrasyonu ayrı ayrı ölçülmeli.
- N₂O ile birlikte: N₂O kapalı boşluklarda birikir (pnömotoraks, bağırsak, orta kulak). Düşük akımda N₂O kullanımını sınırla (<%50) veya hiç kullanma.
- Makinenin leak testi: Tüm bağlantı noktaları sızdırmaz olmalı. Düşük akımda küçük kaçaklar oransal olarak büyük etkili.
- Sirkülasyon bütünlüğü: CO₂ absorban yeterliliği, tek yönlü valfler çalışır olmalı.
- Sevo + Compound A: 0,5 L/dk altında sevo ile uzun vakalarda hasar riski teorik. 1–2 L/dk minimum önerilir.
Düşük akımda ajan birikimi yavaş olduğundan, özellikle indüksiyonda ve değişiklik gerektiğinde dial ayarını artırın.
| Durum | Önerilen Akım | Dial Stratejisi |
|---|---|---|
| İndüksiyon (ilk 10 dk) | 4–6 L/dk | Yüksek akım + yüksek dial → hızlı doldurma. Ardından düşür. |
| İdame | 0,5–1 L/dk | Dial ~%10–20 yüksek tut (rebreathing seyreltme etkisini kompanse et) |
| Konsantrasyon artırma | 3–4 L/dk (geçici) | Akımı artır + dial artır. 5 dk sonra tekrar düşük akıma dön. |
| Uyanma | 4–6 L/dk | Yüksek akım ile rezervuardan ajanı yıka. Dial sıfıra indir. |
Sevo düşük akım kuralı: Dial, et-sevo konsantrasyonunun yaklaşık 2 katına ayarlandığında stabil idame sağlanır. Örnek: Hedef %1,5 et-sevo → dial ~%3'e ayarla.
- Karbon Monoksit (CO) birikimi: Kuru absorban + desfluran/enfluran/izofluran → CO üretimi. Sabah ilk vakada önceki gece gaz akımı açık bırakıldıysa absorban kurumuş olabilir. Çözüm: Absorbanı nemlendir veya değiştir.
- Hipoksik karışım: N₂O tutulumu ve O₂ tüketimi dengesizleşirse FiO₂ düşer. O₂ analizi olmadan düşük akım tehlikelidir.
- N₂O birikimi: Kapalı devre + N₂O → konsantrasyon giderek artar, FiO₂ tehlikeli düzeye düşebilir.
- Toksik metabolit birikimi: Sevo→ Compound A (kuru absorban + yüksek konsantrasyon). 2 MAC-sa eşdeğeri aşılmaması önerilir (FDA kılavuzu).
- Ajan ayrımı: Farklı ajanlar karışırsa (önceki vakadan kalan) istenmeyen karışım. Yeterli yıkama yap.
Yüksek İrtifa Etkisi (VMC vs. Tec 6)
Atmosfer basıncı düşünce inhalasyon ajanlarının davranışı vaporizatörün tipine göre tamamen farklılık gösterir.
Kritik Ayrım: İnhalasyon anesteziklerinin derinliğini yansıtan faktör yüzde konsantrasyon (%) değil, parsiyel basınçtır (mmHg). VMC cihazlar (Sevofluran/İzofluran) irtifada parsiyel basıncı otomatik korur; Desfluran (Tec 6) ise koruyamaz!
ATM. BASINCI (Pb)
GERÇEKLEŞEN PARSİYEL BASINÇ
CİHAZA GİRİLMESİ GEREKEN DİAL
| İrtifa (m) | Pb (mmHg) | Sevofluran Dial (VMC) | Desfluran Dial (Tec 6) |
|---|---|---|---|
| 0 (Deniz Seviyesi) | 760 | 2,05% (1 MAC) | 6,0% (1 MAC) |
| 500 m | 716 | 2,05% (Değişmez) | 6,4% |
| 1000 m (Ankara ort.) | 674 | 2,05% (Değişmez) | 6,8% |
| 1500 m (Van / Doğu ort.) | 634 | 2,05% (Değişmez) | 7,2% |
| 2000 m (Erzurum ort.) | 596 | 2,05% (Değişmez) | 7,6% |
| 3000 m | 526 | 2,05% (Değişmez) | 8,7% |
- VMC Fiziksel Kuralı: Sevofluran ve izofluran vaporizatörlerinde irtifa arttıkça çıkıştaki gaz hacim yüzdesi otomatik olarak artar. Bu durum parsiyel basıncı sabit tuttuğu için dial ayarı deniz seviyesiyle aynı bırakılır.
- Desfluran Kuralı: Tec 6 ve D-Vapor elektronik olarak sabit yüzdede (% vol) gaz verir. Basınç düştüğü için parsiyel basınç azalır. Formül: Hedef Dial = Deniz Seviyesi Dial × (760 / Pb).
- N₂O Etkisi: İrtifa arttıkça N₂O'nun parsiyel basıncı (ve dolayısıyla MAC katkısı) düşer. İrtifada volatil ajan ihtiyacı N₂O kullanılsa bile deniz seviyesine kıyasla daha yüksektir.
Vaporizatör Arızaları ve Sorun Giderme
Klinik, alarm ve mekanik sorunlar — tanı ve güvenli yanıt algoritması.
Beklenmedik Derin/Hafif Anestezi
| Bulgu | Olası Neden | Eylem |
|---|---|---|
| Derin anestezi (MAP↓, Bİ↓) | Yanlış ajan / yüksek SVP / devrilen vaporizatör | Dial sıfırla · Yüksek akım yıkama · Ajan şişesini kontrol et |
| Hafif anestezi (taşikardi, hareket) | Boş rezervuar / dial bozukluğu / yüksek irtifa | Rezervuar düzeyini kontrol et · IV anesteziye geç · Dial artır |
| Ani konsantrasyon artışı | Eğme/devirme / pompalama etkisi / yanlış dolum | Vaporizatörü dik konuma getirin · Anti-pumping kontrolü · Solunumu takip et |
| Ajan değişmesi (Et ajan ≠ FGF ajan) | Karışık ajan (önceki vakadan kalan) | Yüksek akım ile yıka · En az 5 dk bekle |
Tec 6 / D-Vapor Özgül Alarmlar
| Alarm | Neden | Çözüm |
|---|---|---|
| "Not Ready" / "Warm Up" | Rezervuar henüz 39°C'ye ulaşmadı | ≥5 dk bekle · Güç bağlantısını kontrol et |
| "No Power" | Elektrik kesildi | Desfluranı hemen kes · Sevoflurana geç · Yedek ajan hazır tut |
| "Over Temp" | Termal sensör arızası / aşırı ısı | Cihazı kapat · Servis çağır · Alternatif ajan kullan |
| "Low Agent" | Rezervuar düşük | Doldur (güç kesik olmalı) · veya vakayı bitirecek kadar var mı hesapla |
Günlük Kontrol Listesi
- Ajan düzeyi görsel kontrolü (minimum %25 dolu)
- Dolum kapağı sıkıca kapalı mı?
- Vapor 2000/3000: sıfır konumunda transport kilidi var mı?
- Tec 6/D-Vapor: "Ready" ışığı ve ısınma tamamlandı mı?
- Vaporizatör makineye tam oturmuş mu? (Selectatec kilidi)
- İki vaporizatör aynı anda açık değil (interlock)
- Etiket üzerindeki ajan adı + dolum ajan adı eşleşiyor mu?
- Akım altında leak testi — ajan kaçağı kokusu veya Et-ajan anormalliği?
Yanlış Dolum Senaryosu
Örnek: İzofluran vaporizatörüne sevofluran dolumu → %2 dial = gerçekte ~%7 sevofluran eşdeğeri (SVP farkı nedeniyle) → derin anestezi, kardiyovasküler kollaps.
- Tanı: Et ajan monitöründe beklenenin 2–3 katı ajan değeri, hızlı derin anestezi
- Eylem: Vaporizatörü kapat → IV anesteziye geç → yüksek akım O₂ yıkama → hemodinami destek
- Önlem: Renkli kilitleme adaptörleri, iki kişi doğrulama, dolum sonrası etiketleme
- Raporlama: Olay bildirim formunu doldur — kurumsal ve ulusal güvenlik bildirimi
Medikal Gaz Renk Standartları
ISO 32 / EN 1089-3 Avrupa standardı vs. eski US (CGA) standardı. Türkiye'de ISO/EN geçerlidir.
Dikkat: ISO/EN ve ABD (CGA) standartları farklıdır. Uluslararası ekipman veya personel ile çalışırken renk karışıklığı ölümcül hatalara yol açabilir. Her zaman boru/konnektör kimliğini etiketten doğrula.
Oksijen (O₂)
ISO/EN: Beyaz silindir gövdesi
ISO gaz portu: Beyaz
ABD CGA: Yeşil
Basınç: 200 bar (≈2900 psi)
ISO gaz portu: Beyaz
ABD CGA: Yeşil
Basınç: 200 bar (≈2900 psi)
Azot Protoksit (N₂O)
ISO/EN: Mavi silindir gövdesi
ISO gaz portu: Mavi
ABD CGA: Mavi
Basınç: 44–54 bar (≈640–780 psi, sıvı)
ISO gaz portu: Mavi
ABD CGA: Mavi
Basınç: 44–54 bar (≈640–780 psi, sıvı)
Medikal Hava
ISO/EN: Beyaz + siyah çizgili
ISO gaz portu: Siyah + beyaz
ABD CGA: Sarı
Basınç: 200 bar (≈2900 psi)
ISO gaz portu: Siyah + beyaz
ABD CGA: Sarı
Basınç: 200 bar (≈2900 psi)
Karbondioksit (CO₂)
ISO/EN: Gri silindir gövdesi
ISO gaz portu: Gri
ABD CGA: Gri
Basınç: 50–60 bar (≈725–870 psi)
ISO gaz portu: Gri
ABD CGA: Gri
Basınç: 50–60 bar (≈725–870 psi)
Azot (N₂)
ISO/EN: Siyah silindir gövdesi
ISO gaz portu: Siyah
ABD CGA: Siyah
Basınç: 200 bar (≈2900 psi)
ISO gaz portu: Siyah
ABD CGA: Siyah
Basınç: 200 bar (≈2900 psi)
AGSS / Vakum
ISO/EN: Sarı silindir
AGSS gaz portu: Sarı (EU)
ABD: Lila / mor
Negatif basınç: -0,4 bar (≈ -6 psi)
AGSS gaz portu: Sarı (EU)
ABD: Lila / mor
Negatif basınç: -0,4 bar (≈ -6 psi)
Duvar Çıkışı Renkleri (Türkiye / ISO)
| Gaz | Çıkış Rengi | Bağlantı Tipi |
|---|---|---|
| O₂ | Beyaz | NIST / Schrader |
| N₂O | Mavi | NIST (farklı boyut) |
| Medikal Hava | Siyah + beyaz | NIST (4 bar soluma / 7 bar cerrahi · ≈58 / 100 psi) |
| Vakum / AGSS | Sarı | NIST (farklı boyut) |
| CO₂ | Gri | NIST |
Hata Önleme Sistemleri
- NIST (Non-Interchangeable Screw Thread): Her gaz için farklı vida boyutu — yanlış bağlantı fiziksel olarak imkânsız.
- DISS (Diameter Index Safety System): ABD standardı — her gaz benzersiz çap.
- Pin Index System: Tüp regülatör bağlantısında pim konumu gaz tipine özgü. O₂: pim 2-5, N₂O: pim 3-5, Hava: pim 1-5.
- Yanlış gaz konneksiyonu kazaları: Bağlantı sonrası her zaman etiketi ve monitörü doğrula. Renk yeterli değil — etiket şart.
Gaz Basınç Değerleri ve Boru Sistemi
Duvar çıkışı, regülatör, makine içi ve devre basınçları.
| Gaz | Tüp Basıncı bar (psi) | Duvar Çıkışı bar (psi) | Makine Giriş bar (psi) | Akış Kontrolü Sonrası | Not |
|---|---|---|---|---|---|
| O₂ | ~200 (dolu) → 0 | 4 bar ≈58 psi |
3,5–4,5 bar ≈51–65 psi |
0–15 L/dk | Basınç düşüşü → O₂ alarm → N₂O otomatik kapanır |
| N₂O | ~50 bar (≈725 psi) sıvı → azalma sonda |
4 bar ≈58 psi |
3,5–4,5 bar ≈51–65 psi |
0–10 L/dk | Tüp boşalırken basınç sabit kalır (sıvı var), sonra hızla düşer |
| Medikal Hava | ~200 bar ≈2900 psi |
4 bar (genel) / 7 bar (cerrahi) ≈58 / 100 psi |
3,5–4,5 bar ≈51–65 psi |
0–10 L/dk | İki farklı boru hattı: 4 bar ≈58 psi (soluma) ve 7 bar ≈100 psi (cerrahi alet) |
| Vakum / AGSS | — | -0,4 bar (≈ -6 psi) negatif |
— | 25–40 L/dk emme | AGSS debisi yetersizse ajan atmosfere kaçar — çevre ve personel riski |
| CO₂ (laparoskopik) | ~60 bar ≈870 psi |
4–6 bar ≈58–87 psi |
— | İnsüflatör ile kontrol | Anestezi devresine bağlanmaz — ayrı sistem |
O₂ Fail-Safe Sistemi
- O₂ basıncı <2,8 bar (≈40 psi): Sesli alarm tetiklenir.
- O₂ basıncı <1,4 bar (≈20 psi): N₂O akışı otomatik kesilir (orantılı kesici valf).
- Hypoxic guard: FiO₂ minimum %21–25 altına düşmesini engeller. N₂O:O₂ oranı sınırlıdır.
- Bypass (Oxygen flush): 35–75 L/dk — devre basıncını anında yükseltir. PPV sırasında kullanma (barotravma).
- Dikkat: O₂ akım göstergesi açık ama tüp boş → alarm çalana kadar fark edilmeyebilir. Günlük tüp kontrolü şart.
Tüp Kapasitesi ve Süre Tahmini
| Tüp Boyutu | Kapasite (L O₂) | 4 L/dk kullanımda |
|---|---|---|
| E (taşınabilir) | 660 L | ~2,7 saat |
| H/K (büyük) | 6900 L | ~29 saat |
KALAN SÜRE FORMÜLÜ
Süre (dk) = (Tüp basıncı × Tüp hacmi) / Kullanım akımı
Örnek: 100 bar (≈1450 psi) × 10 L tüp / 4 L/dk = 250 dk
Örnek: 100 bar (≈1450 psi) × 10 L tüp / 4 L/dk = 250 dk
Kural: %25 basınçta yedek tüpe geç. Tüpü asla tamamen boşaltma.
Arkasındaki prensip: Kan/gaz çözünürlüğü, kritik sıcaklık, Dalton ve Henry yasalarının bu modüldeki karşılıkları Temel Prensipler modülünde sade dille anlatılmıştır.
↗ Temel Prensipler ve Kanunlar